Review: Focal Mu-so Hekla – De grootse en meest omhullende

Lekker fors

Als je de Mu-so Hekla onder ogen krijgt, dan zie je meteen dat het geen soundbar is – dit is echt een flink geluidssysteem. Met 1 meter breed is de Hekla echt wel fors, al zijn er zeker high-end soundbars die nog breder zijn. De Focal is echter heel wat dieper (bijna 30 cm) en hoger (11,8 cm) dan zo’n toestel, waardoor hij een grote voetafdruk bezit. Iets om rekening mee te houden als je hem voor een tv op een voet wilt plaatsen. Tegenwoordig heb je immers maar 7-8 cm tussen het meubel en de onderste schermrand. Toevallig leverde dit geen probleem op met de TCL 75X11L die tijdelijk in de woonkamer stond. Deze televisie bezit namelijk een geïntegreerde speakerbalk onder het scherm waardoor het schermpaneel hoger dan normaal staat. Zo paste de Hekla er toch net voor zonder het beeld te bedekken. Los van dit anekdotische geval zal de Hekla toch wel het best passen bij een televisie aan de muur. Een systeem als dit kan natuurlijk puur voor muziek worden gebruikt, los van tv-geluid. Voorzie in elk geval een stevige ondergrond, want het gewicht van 15,5 kg is niet mis.

Ook op het vlak van afwerking speelt de Hekla in een andere klasse dan zelfs high-end soundbars. De licht afgeronde behuizing uit zwart geanodiseerd aluminium ziet er weelderig uit, een indruk die versterkt wordt door hoe het speakerdoek heel de voorkant bedekt, omkaderd door een metalen rand van het chassis.

Iconische draaiknop

Een echte blikvanger is de enorme draaiknop bovenop, een knipoog naar de Mu-so van Naim. Mocht je ernaast kijken, dan zal de witte ledring aan de buitenkant je aandacht wel trekken. De oppervlakte van de knop zelf toont zwart, tot je er een vinger in de buurt brengt. Dan lichten een aantal iconen op waarop je kunt drukken, bijvoorbeeld om een ingang of een preset te selecteren. Fijn, maar net als de volumeregelaar zelf zul je deze control vooral gebruiken als je de Hekla als muzieksysteem gebruikt. Bij een televisie ga je toch eerder vertrouwen op de app of de tv-remote, want wie veert er nu uit de sofa omhoog om vooraan het volume te regelen?

Het klinkt vreemd om te zeggen bij een apparaat van deze omvang, maar subtiliteit is een beetje z’n ding. Het is eerder een stille kracht in de kamer dan een apparaat dat roept: ‘KIJK NAAR MIJ!’. Daarom is er geen display op de Hekla om je te begroeten met felle albumhoezen of bewegende equalizerbalken. Goed ook, dat zou echt niet passen bij de premiumervaring. De opvallende ledring kun je trouwens dimmen. Je kunt ervoor kiezen om dit permanent te doen, of hem helder te laten schijnen en automatisch te laten dimmen zodra je tv kijkt. Dat is wel een fijne optie om te hebben, want in een verduisterde kamer en met een groot scherm zou het wel afleidend zijn. Er zijn kleine details die in tweede instantie het luxegevoel echt versterken, zoals het subtiele lijnenspel dat over de bovenzijde loopt, inclusief rond de volumeknop.

Streamingplatform van Naim

Het mag dan een veel groter toestel zijn, de Mu-so Hekla deelt wel het uitstekende softwareplatform dat Naim ontwierp voor de Mu-so en z’n hifi-netwerkspelers. Naim was een van de eersten die zelf een uitgebreid streamingplatform en -app bouwde. Dat gaf het merk een voorsprong die nog altijd merkbaar is in de Focal Naim-app. Deze is heel helder opgevat, al toont het op een smartphone wel betrekkelijk druk. De gebruikservaring is beter op een tablet, waar er meer ruimte is om alle ingangen en presets te tonen. In dezelfde app zul je trouwens ook Naim-streamers of hun CI-Uniti 102 zien verschijnen, mocht je in andere kamers muziek afspelen via apparatuur van de Britten.

Bovenaan de app verschijnt een horizontale rij van iconen die elk een ‘ingang’ vertegenwoordigen. Dat kan zowel een fysieke input zijn (zoals de HDMI-input) als een streamingoptie, zoals een ingebouwde dienst (Qobuz of Tidal) of een gedeelde map op een NAS. Klinkt misschien complex, maar eigenlijk is het heel helder. In de onderste helft van het scherm worden presets (die je zelf kunt instellen) en internetradiostations getoond. Het presenteert zich dus heel strak, het werkt soepel en zit logisch in elkaar – wat kun je meer wensen?

Aangepast aan de ruimte

Duik je wat dieper in de app, dan blijk je over heel krachtige instellingen te beschikken. Een om meteen na het instellen te bekijken is ADAPT. Het zou positief geweest zijn als Focal op de Hekla een volwaardig kalibratiesysteem aanbood, maar dit is een snel alternatief. In plaats van testtonen af te spelen en die te verwerken om zo de klank te optimaliseren voor de ruimte, moet je allerlei afmetingen van je kamer ingeven. Haal de lasermeter maar boven! Informatie zoals de afstand tussen de speaker en de zijmuren en hoe ver je van de speaker af zit, wordt gebruikt om te berekenen wat de theoretische impact is van de ruimte op de klank. Zo doet ADAPT wat denken aan Linns Space Optimisation, dat ook werkt op basis van allerlei lengtematen die je invoert. Net als bij dat systeem is er één voordeel: je hoeft niet te knoeien met meetmicrofoons en moeilijkere software zoals Dirac. ADAPT stel je dus snel in; aan de andere kant kan zoiets als Dirac wel meer zaken aanpakken.

Klaar voor de Atmos-revolutie

De meeste nieuwe muziek verschijnt zowel in stereo als in Dolby Atmos, een formaat waarnaar ook oudere werken zijn omgezet. Om maar te zeggen: ja, nieuwe nummers van Charli xcx of Taylor Swift kun je beluisteren in Atmos, maar ook oldies als American Girl van Tom Petty of a-ha’s Hunting High or Low. Om nog maar te zwijgen van vele klassieke opnames, want het surroundformaat is uitstekend geschikt om orkestrale werken een realistische concertzaalvibe te geven. Vaak zijn het net die klassieke werken die het meeste profijt halen uit het formaat, is mijn persoonlijke ervaring.

Mooi allemaal, maar de moeilijkheid die je ervaart om muziek in Atmos-formaat af te spelen blijft een struikelblok. Al doet de Hekla bovengemiddeld veel om de drempels weg te halen. Zo kun je Dolby Atmos-muziek via Tidal Connect naar het toestel sturen, wat vlot werkt. Hij is ook een van de eerste die klaar is om ruimtelijke audio over AirPlay te ontvangen, ook bekend als Apple Positional Audio Codec. Dit is iets wat Apple al enkele jaren geleden aankondigde, maar waarvan de eigenlijke uitrol lang werd uitgesteld omdat de technische implementatie lastiger bleek dan verwacht. Vandaar dat je die Dolby Atmos-track in Apple Music enkel in stereo kon afspelen via een speaker of soundbar. De Focal is echter helemaal klaar om dit te ondersteunen, als een van de weinigen (verder specificeert momenteel enkel KEF AirPlay met ondersteuning voor ruimtelijke audio). Al blijft het koffiedik kijken wanneer – vermoedelijk Apple – de schakelaar omgooit die Atmos over AirPlay mogelijk maakt. Het gáát dus kunnen, maar tijdens het testen was het nog niet mogelijk.

Los daarvan zijn er nog veel manieren om muziek te streamen naar de Mu-So Hekla. Naast AirPlay en Tidal Connect, en de opties in de Focal Naim-app, kun je nog Spotify Connect, Qobuz Connect en Bluetooth gebruiken. Roon staat ook op de planning, al is het toestel vooralsnog niet gecertificeerd. Toen we even eigen muziekbestanden vanaf de server over UPnP streamden, was er een leuke verrassing: de Hekla speelt ook de zeldzame meerkanaals-FLAC-bestanden af die we via Qobuz aankochten, waaronder Schumanns Symphonien 1-4 van Simon Rattle en de Berliner Philharmoniker. Meestal lukt dat enkel via een AV-receiver.

Dolby of Sphere?

De makers van de Hekla kiezen er wel resoluut voor om muziek weer te geven als ruimtelijke audio. Ook als het signaal of de stream in stereo is, wordt alles geüpmixed met een algoritme van Dolby of de eigen Sphere-techniek. Naargelang de bron wordt er automatisch geschakeld naar bijvoorbeeld Dolby Music (of Sphere Music) als je streamt en Dolby Movie als je via HDMI iets binnentrekt. In de app kun je zelf wel een andere geluidsmodus kiezen, wat handig is als je pakweg via de tv toch muziek afspeelt of een concertregistratie bekijkt. De optie ‘stereo’ zit er echter nooit bij; enkel surroundmodi zijn beschikbaar.

Bij veel Atmos-soundbars kun je de individuele drivers luider en stiller zetten. Dat is soms wel nuttig. In een woonkamer met een hoog plafond de speakers bovenaan (de hoogtekanalen) luider zetten, levert meestal een sterker 3D-effect op. Focal geeft je echter geen algemene instellingen die altijd gelden, wat je ook bekijkt of beluistert. Wél kun je bij een geluidsmodus als Dolby Movie op enkele puntjes in de app klikken om deze zaken aan te passen. Die aanpassingen gelden dan enkel in die modus. Aan de ene kant moet je dus sommige aanpassingen meerdere keren invoeren, opnieuw per geluidsmodus. De keerzijde is dat je bijvoorbeeld bij het tv-kijken een sterker hoogte-effect kunt kiezen en bij muziek een net iets andere tuning.

Je vindt dan ook uitgebreide instellingen om de klank te personaliseren. Naast een basale equalizer vind je hier een loudness-functie (handig als je stil luistert) en ook spraakverbetering. Het toegewijde centerkanaal van de Hekla presenteerde tijdens het testen de dialogen van Star City en Ann Droid heel rijk en natuurlijk, dus dat laatste is misschien niet echt nodig. Maar misschien in een ruimte met veel demping of bij drukke content nog wel nuttig – dan is het ergens wel een nadeel dat spraakverbetering zo diep in de instellingen verstopt zit. Een snelle aan/uit-knop in de app zou praktischer zijn.

Een spatiale sterkhouder

Enigszins kunstmatig gaan we hier de Mu-So Hekla eerst onderzoeken als oplossing voor tv-geluid, daarna als muziekapparaat. In realiteit gaan de meeste mensen dit toestel wellicht gewoon voor beide zaken gebruiken, wat logisch is. Voor een review trekken we het even een beetje uit elkaar.

Opvallend aan dit toestel vergeleken met andere muzieksystemen, is dat de uitgebreide Dolby Atmos- en Sphere-geluidsmodi voor een heel ruimtelijke weergave zorgden. Dat was heel overtuigend tijdens het kijken naar films en bij het gamen – tijdens het testen kwam net de remake van de eerste Halo uit. Ook de eindeloze gevechten waarmee Ana de Armas een Oostenrijks dorpje in ‘Ballerina’ helemaal sloopt, maakten zo veel indruk. De Hekla leverde echt een volledige ervaring, inclusief impacts die met veel body aankwamen. Geen extra subwoofer nodig, hoor. Het kán natuurlijk, dankzij de sub-uitgang. Maar Focal zet de grote behuizing en de vele woofers effectief in om een mooie basextensie te krijgen. Terwijl Ballerina duizend-en-één objecten naar tegenstanders slingert of ze creatief gebruikt om over hun hoofd te breken, brengt de Hekla de wervelwind aan geluidseffecten geslaagd over. De actie op het scherm wordt daardoor uitstekend op audiovlak ondersteund. Ook bij deze gigantische 75-inch TCL 75X11L verscheen het geluidsbeeld minstens even groot als de tv. Bij een scherm van deze grootte kan een kleinere soundbar soms problemen hebben om geloofwaardig geluid op dezelfde schaal neer te zetten. Dat is bij het gigantische Focal-systeem niet echt een uitdaging. Bij de racescène in ‘Ready Player One’ vloog het vuurwerk bijvoorbeeld in een hoge boog weg van het scherm, wat heel driedimensionaal aanvoelde. Dat je echt de indruk hebt dat de pijl naar boven vliegt en dan weer daalt, is een snelle test om te zien hoe goed hoogtespeakers écht functioneren.

Het enige dat je kunt bekritiseren, is dat het wel gaat om een systeem dat heel sterk rond het scherm geluid neerzet. Wat zeker immersief is en je onderdompelt in een film. Echte 360-graden omhulling, zoals je krijgt bij een systeem met fysieke achterspeakers, ontbreekt echter. Maar goed, dat is een wezenlijk ander concept dat het interieur in de ogen van de potentiële Hekla-koper wellicht te veel zou verstoren.

Het was trouwens interessant om bij deze John Wick-spin-off en tijdens het spannende Star City op Apple TV te schakelen tussen Dolby Atmos Movie en Sphere Movie. De twee geluidsmodi beloven min of meer hetzelfde, maar klinken ongelooflijk anders. Even los van het volumeverschil (de Dolby-modi lijken iets stiller), zijn de Sphere-modi grootser en iets voller, terwijl Dolby Atmos Movie iets meer detail en meer slam in baseffecten presenteert. Voor beide valt iets te zeggen, dus kies vooral wat je zelf goed vindt. En misschien ook in functie van de content, want er zijn heel grote verschillen qua surroundmixes bij films en games. Zoals eerder aangehaald, is de verstaanbaarheid en het realisme van dialogen bij de Dolby-modi een sterk punt van dit systeem.

Muziek is geen ondergeschoven kind

Als muziekmaker profiteert de Hekla enorm van twee zaken: het akoestische design met de grotere drivers en de diepere ondersteuning voor ruimtelijk geluid. Het is dankzij het eerste dat bad guy van Billie Eilish heel krachtig in de kamer staat, met een mooie, diepe baslijn. Het tweede zorgt ervoor dat het droge, kleinschalige karakter van dit nummer sterk werd overgebracht. Zonder dat de strakheid van het nummer werd aangetast of dat stemmen ijler klinken, een fenomeen dat je soms ervaart bij spatial audio-upmixing via hoofdtelefoons. Hier is de processing duidelijk een stuk gesofisticeerder, want een kunstmatig gevoel had ik nooit. Zowel ‘Black Mozart’ van pianist Jon Batiste als de nieuwe Muse-release ‘The Wow! Signal’ klonken grootser dan via een stereosysteem, maar niet onnatuurlijker. Muziek beluisteren was dus via de Focal Mu-so Hekla echt wel meeslepend, al moet ik toegeven dat er altijd wel een persoonlijke voorliefde was voor muziek in surround. Er komt inderdaad wel processing aan te pas, wat een stereopurist misschien minder aangenaam vindt. En toch, mede omdat Focal zowel voor de zij- als hoogtekanalen voor degelijke full-range drivers koos, ontbreekt dat dunne gevoel bij klanken die verder weg worden neergezet. De Mu-so Hekla weet muziek op zo’n authentieke manier spatialer neer te zetten dat het misschien toch die purist over de streep zal weten te trekken.

Conclusie

In de recente golf van alles-in-één-muzieksystemen in het luxesegment is de Focal Mu-so Hekla een intrigerend buitenbeentje. Hij is veel meer dan rivalen gericht op tv-geluid en Dolby Atmos-weergave, zonder zich echter volledig op soundbarterrein te begeven. Het blijft een muzieksysteem ontworpen door een hifi-bedrijf (of twee, als je rekening houdt met Naims inbreng). Dat maakt dat hij coherenter en authentieker klinkt dan zelfs dure soundbars. Een resultaat dat mogelijk is dankzij heel wat technologie, maar ook door een uitgebreide collectie drivers in een grote behuizing. Gelukkig is de Mu-so Hekla piekfijn afgewerkt, waardoor de grotere voetafdruk minder een ding is.