Achtergrond: Camcorder, systeemcamera of smartphone? Elk heeft zo zijn eigen videotalenten…

Met welke van de drie genoemde videocamera’s kan je nu het beste opnemen? Zoals gezegd is dat een talentkwestie van onderwerp/opnamedoel, ergonomie, beschikbare objectieven en accessoires voor video, audio, stroomvoorziening, filters en licht. Daarnaast spelen zaken als de hoeveelheid K, het dynamisch bereik, het opnameformaat, horizontaal of verticaal (Short-form video bij social media, aanwezige LUTs, wel/geen zoeker en toepassing bij drones een rol. In dit artikel zet DM de praktische zaken op een rijtje voor de camcorder, systeemcamera en smartphone. Het gaat hierbij om de doelgroep gevorderde videomakers en cineasten.  Compacts, actioncams, tablets en PTZ laten wij hier buiten beschouwing.

De camcorder

Er is het nodige te doen over camcorders. Zijn ze nog wel van deze tijd? Niet op uitsterven na dood? Of kan de AV-techniek nog wel meekomen? Ook zijn er nog eens drie verschillende typen camcorders. In ieder geval zijn de camcorders in de prosumer-, midden- en topklasse nog lang niet dood. Er komen nog steeds updated versies en zelfs totaalnieuwe ontwerpen uit. Bij de amateurmodellen is dat wat minder, doch er zit nog altijd verrassend leven in. Pro ondergaat een soort revival. De AV-techniek blijft op een behoorlijk en recent niveau. In de praktijk bieden de camcorders qua beeldsensoren, processoren e.a. chiptechnologie wat minder mogelijkheden dan systeemcamera’s. De kwaliteit blijft wel hoogstaand en het is de vraag of je al die extra mogelijkheden en opties wel nodig hebt!

In twee opzichten is de camcorder onverslaanbaar: De ergonomische bediening en Run and Gun. Alles zit er ergonomisch gezien bij een basismodel meteen in één apparaat: Objectief, microfoon (ook met mixer en ingangsregeling), zoeker, viewerscherm en handgreep. Bij de geavanceerdere modellen voeg je deze accessoires op de eigen maat en smaak toe. Tevens zitten alle bedieningsknoppen-, ringen en schakelaars op de plaats waar de klassieke videofilmer of cineast hen verwacht. Meestal naar keuze automatisch of handmatig te bedienen.

Run and Gun slaat op de meelopende camera bij nieuwsgaring, documentaires en je in en om een event bewegen. De camcorder toont zich hierbij een intuïtief opname-instrument, als het ware een verlengstuk van de cameraman/vrouw.

Dan de hoeveelheid K, het aantal frames en P, diverse videoformats, AF, LUTs en interne nabewerking. Systeemcamera’s en smartphones pronken graag met de hoeveelheid K van de beeldsensor. 24, 32, 40, 50, 80 of zelfs 100K. Allemaal interessant voor de fotografie maar niet bij video. Voor opnamen in 4K UHD is een 8 MegaPixel beeldsensor al meer dan voldoende. Met een 1 inch, 4/3 MF, APS-C of full frame beeldsensor schiet je bij een 8-10 MP beeldsensor met gemak 5, 6 en 8K video op 16:9 en DCI. Inmiddels zijn er al camcorders die in het 12K-formaat of hoger formaat opnemen. Het aantal beelden per seconde blijft een belangrijk issue. Bij de hogere resoluties loopt de beeldsnelheid terug. Op 4K mag je wel 60P verwachten. Bij 6-8K daalt de framerate regelmatig naar 30P. Slow motion is doorgaans in full HD op 100-240fps. Bij geavanceerde modellen is de framerate vaak variabel. Een ander punt vormt de rolling shutter. Die zie je bij camcorders niet gauw. Hun sensoren zijn sneller volledig uit te lezen.

Wat de videoformaten betreft heeft de camcorder er doorgaans voldoende in huis. De speciaal op video gerichte systeemcamera doorgaans nog veel meer varianten maar daarbij komen ook foto en aparte cinetoepassingen in de picture. Met de AutoFocus zit het wel snor. Snel, accuraat en AI-gestuurd. Het dynamische bereik laat niet te wensen over. LUTs en in-camera postproduction ontbreken niet. En het geluid staat, zeker met externe microfoons en manuele bediening op hoog niveau. Voorheen liep de connectiviteit bij de camcorder enigszins achter. Tegenwoordig zijn draadloze live stream, IP en NDI al standaard.

Drie camcordermodellen

Ruwweg zijn er drie verschillende camcordermodellen. Als eerste de basiscamcorder. Meestal een draagbeugel of -handgreepmodel met vaste optiek. Je kunt het objectief dus niet verwisselen. Alleen optische adapters plaatsen. Een vast zoombereik, bijvoorbeeld 24-400 mm, is in de praktijk al meer dan genoeg. De audiokwaliteit is goed en de ergonomie zoals jij dat wilt. Dit type camcorder voldoet uitstekend voor de klassiek georiënteerde videoamateur, Run and Gun, en de reportagemaker met een klein budget.

De midden- tot cineklasse camcorder is veelal een ‘aankleedbare’ draagbeugelbody. Je kunt deze geheel naar eigen behoefte optuigen met verwisselbare objectieven, zoekers, monitoren, SSD-opslag, verwisselbare grote capaciteit-accu’s, een compendium, handgrepen en externe microfoons. De topmodellen voorzien in cinekwaliteit, fullframe of 35mm beeldsensoren, meerdere ISO bereiken bij een breed dynamischbereik, 4-17K resolutie en cinekwaliteit kleurcorrectie. Een aantal modellen biedt tevens RAW. Een goede ontwikkeling is dat dit cameramodel heel betaalbaar is geworden. Drie voor de prijs van vroeger eentje. Als laatste van de drie de box- of dooscamcorder. In feite een soort bouwdoos met MFT of fullframe beeldsensor die de gebruiker op maat aankleedt. Veelal toegepast in een opstelling met meerdere camera’s voor studiowerk.

Samenvattend is de camcorder een geheel up to date opname-instrument voor Run and Gun nieuwsgaring, productie- en studiowerk, cine en movie.

De systeemcamera

Sinds het jaar 2000 deed digitale video zijn intrede als bijproduct op de digitale fotocamera. Aanvankelijk ging het hierbij om het schieten van wat eenvoudige korte videoclips in lagere resoluties. Daarna deden een veelzijdige creativiteit, echte faciliteiten voor serieuze videoproductie en cinematografie hun intrede. Inmiddels hebben wij te maken met topklasse systeemcamera’s. Zowel hybride foto en video als primair gefocust op videofilmen. Naast de spiegelloze systeemcamera bestaat ook de spiegelreflex nog altijd. De keuze is beperkt en je moet de spiegel opklappen om te kunnen videofilmen. Alle grote merken bieden meerdere systeemcamera’s geschikt voor video. Verder beschikken tal van syteemcamera’s nu over de benodigde connectiviteit voor streaming video en distributie van AV over IP-netwerken.

De troeven

De acht belangrijkste troeven van systeemcamera’s bij video zijn:
1. Verwisselbare objectieven, al mogelijk op modellen onder de € 1.000,-. Bij de camcorder ben je voor dezelfde mogelijkheid een stuk meer kwijt. De systeemcamera biedt in deze een aanmerkelijke grotere objectiefkeuze in allerlei klassen en kwaliteiten. In het algemeen is het zoombereik korter dan bij een vast zoomobjectief op de camcorder maar er zijn ook objectieven die van een ruime groothoek- tot een behoorlijke telelens gaan. En wie de klassieke breedbeeld met flares movielook wil kan terecht bij anamorfe objectieven.
2. De grote sensor is een behoorlijke sterkte troef. Meer grotere lichtgevoelige fotosites, relatief veel pixels tegenwoordig al ruim 20 to 100 MP, beeldpuntjes. Bovendien bij de meer geavanceerde systeemmodellen Open Gate (een opname, meerdere formaten) en snelle stacked sensoren. De rolling shutter komt meer voor dan bij camcorders maar je kunt ook investeren in een global shutter.
3. Al op de middenklasse modellen zijn er een groot aantal videoformaten en slow motion beschikbaar. Full HD 2K, UHD 4-8K en DCI en framesnelheden tot 240 fps zijn gewoon aan boord. Het dynamischbereik is hoog. En dual native ISO zorgt voor de juiste gevoeligheid en kleurweergave plus weinig tot geen ruis onder de meeste lichtomstandigheden.
4. LUTs en in-camera postproduction zijn vaak beschikbaar. Met creatieve apps kan je daar van alles mee.
5. Er is een groot aantal accessoire beschikbaar. Bijvoorbeeld filters (effect en corrigerend), voorzetlenzen, verlichting, hangrepen, externe viewers/monitoren, gimbals, riemen en microfoons.
6. De AF met AI tracking en beeldstabilisatie staan op hoog niveau. Daar kan menig camcorder nog een puntje aan zuigen.
7. In het algemeen zijn de systeemcamera’s lichter en compacter en goedkoper dan geavanceerde camcorders in dezelfde videoklasse. Hetzelfde geldt voor de wisselobjectieven.
8. Je kunt met de hybride systeemcamera natuurlijk ook uitstekend fotograferen. Geschikt voor alle takken van de fotografie. Dat is bij de camcorder doorgaans niet het geval. Er is een enkele foto-optie of je moet het still beeld uit een videoclip halen.

Nadelen

Er zijn ook nadelen bij het gebruik van (hybride) systeemcamera’s. Hoewel je met de meeste exemplaren al meteen prima videobeeld en goed geluid kunt opnemen is er vaak toch nog extra aankleding nodig. Wij noemen een stabiliserende handgreep, een externe microfoon, beperktere accuduur ten opzichte van de grote stroompacks voor video en verminderde ergonomie. Bij Run and Gun is de systeemcamera de mindere ten opzichte van de camcorder. De bediening is nogal eens minder video-georiënteerd. Hoewel geavanceerdere modellen ook aparte instelmenu’s voor video aan boord hebben. Aanvankelijk was de opnameduur beperkt en liepen de beeldsensoren na enige tijd warm. Dat is inmiddels door efficiënte koeling verholpen.

Het leek er eerst op dat de betere videofilmende systeemcamera de camcorder door de genoemde troeven zou overvleugelen. Dat is echter niet gebeurd. Camcorders evolueerden tot hoog niveau en de prijs voor de promodellen is behoorlijk gedaald. De keuze hangt af van het beoogde videodoel. De hybridecamera schittert met name op creativiteit en cinematografische flexibiliteit. Bij de nieuwsgaring en reportages is het ongeveer half om half. En wie tevens prima foto’s wil maken ontkomt niet aan de hybride systeemcamera.

Smartphone

Bij de smartphone geldt eigenlijk dezelfde ontwikkeling als bij de systeemcamera. Eerst kon je er alleen mee bellen, later ook fotograferen en met de komst van social media ook hoogwaardige videoclips mee schieten. Met name het verticale short-form videoformaat zorgde voor een ware doorbraak. Zowel beeld als geluid staan bij de topmodellen op hoog niveau.

Wat zijn nu de troeven bij het gebruik van de smartphone voor videograferen? Als eerste je hebt dit kleine en compacte toestel altijd bij je. Meteen uit de binnenzak of tasje beschikbaar. De toegepaste AI neemt veel werk bij het instellen van de opname uit handen. Doorgaans meteen de eerste keer al goed. De smartphone is doorgegroeid naar een complete computer voor nabewerking van video en Audio. Met behulp van (NLE-)apps valt alles qua beeld en geluid zo ongeveer te regelen. Effecten en LUTs zijn beschikbaar. Van groot belang is echter wel dat je een speciale opname-app die alle gebruikelijke video-instellingen biedt op jouw smartphone zet! Bijvoorbeeld de Blackmagic Camcorder-app en bij anamorf Moment Pro of ProCamera. Bij de formaten is er de keuze uit prima 2K Full HD, 4K UHD en zelfs 8K. 4K 60P is meestal beschikbaar. En zelfs ProRes ontbreekt vaak niet. De beeldstabilisatie is zondermeer goed. De smartphone is met het oog op social media ontworpen voor connectiviteit. Live streaming uit het veld of in huis vormt geen enkel probleem. Dat is nog altijd een stuk handiger dan bij de camcorder of systeemcamera. Bij de grotere modellen is het beeldschermpje meteen ook een goede monitor/viewer.

Beperkingen en aankleding

Het is natuurlijk niet allemaal goud dat er blinkt bij de smartphone inzetten voor video. Het apparaat houdt ergonomische minder handig vast dan bij de camcorder of systeemcamera. Hetzelfde geldt voor de bediening via het beeldscherm en/of opnameknoppen. Er is geen aparte zoeker en dat vergt een lichtkap bij helder zonlicht. Hoewel de microfoons op hoog niveau staan is voor serieus videowerk een extern exemplaar algauw een must. De opslagcapaciteit vergroot je met een externe SSD of interne SD-kaart. Anders zit het eigen geheugen zo vol. De kleinere sensor kan een probleem vormen bij lichtzwakke omstandigheden. Het zoombereik is beperkt ten opzichte van de mogelijkheden bij camcorders en systeemcamera’s. Aan te bevelen is een extra handgreep c.q. zwevende stabilisator bij de opnamen. De smartphone is zowel geschikt voor de compact reizende razende social media-reporter en leuke creatieve cinematografische ambities. Tevens ideaal als tweede camera, voor afstandsbediening, het toepassen van apps bij de camcorder en systeemcamera en een hub voor de draadloze connectiviteit.