Review: Radiant Acoustics Clarity 66 – Grote stap voor Deense uitdager

Wit wordt eik

In tegenstelling tot bij de kleinere Clarity-modellen bestaat er geen witte Clarity 66. De ‘Scandinavische’ kleuroptie is bij de vloerstaander in de plaats een lichte eik. Matzwart en een klassiek walnoot zijn de twee andere keuzes. Bij alle is de voorkant sowieso zwart, wat bij de twee houtedities met hun fineerafwerking een vintage-aanvoelend contrast creëert.

Dat frontpaneel is echt iets bijzonder. Het is niet een lukraak gekozen stuk hout, maar een kloeke baffle uit 1,5-cm dik aluminium waarin de twee 6,5-inch woofers en de tweeter gemonteerd worden. De lagere helft bestaat uit een afzonderlijk paneel met diepe, brede verticale groeven die het ranke uiterlijk versterkt. Een stijlvol zicht, zij het niet extreem subtiel.

Echt breed oogt de Clarity 66 niet, en heel hoog is 102,5 cm nu ook niet. Dat doet de speaker slank lijken vanuit de luisterzetel. Maar het is toch een kleine kolos, iets dat snel opvalt als je het uit de doos tilt. Een speaker van deze bescheiden grootte met zo’n hoog gewicht, dat kom je niet vaak tegen.

Lars Risbo achter het stuur

In de aanloop van deze review werd voor EISA-leden een presentatie opgezet waarbij Lars Risbo de filosofie en techniek achter de Purifi-woofers uit de doeken deed. Een hele eer, want de Deen is een Grote Naam in de audiowereld. Hij werd eerst bekend voor zijn werk op vlak van digitale versterking en DA-convertors, lange tijd was hij topingenieur bij Texas Instruments. Daarvoor had hij een goed contact met Peter Lyngdorf ontwikkeld, de Deense hifi-entrepreneur die geen seconde aarzelde toen Risbo en de even briljante Bruno Putzeys enkele jaren geleden bij hem kwamen aankloppen om samen de Purifi-startup te creëren. Een schot in de roos, want Purifi veroverde snel veel hifi-harten met z’n innovatieve EigenTakt-versterking, volgens sommigen de beste klasse D-oplossing beschikbaar. In een later fase begon het bedrijf met een radicaal nieuwe kijk op driverdesign, wat leidde tot de USHINDI-woofers die ook in de voorgaande Clarity-speakers werden toegepast. Ze zijn heel herkenbaar aan de grillig gevormde NeutralSurround die de woofers omringt en een lineaire pistonbeweging mogelijk maken. De USHINDI-drivers in de Clarity 66 zijn trouwens nieuwere eenheden met een aluminium conus in plaats van papier/houtvezel. Die zwaardere conus belooft minder vervorming, in het bijzonder intermodulatievervorming die volgens Risbo het grootste effect heeft op geluidskwaliteit.

2 is beter dan 2,5

Tijdens de presentatie werden ook andere aspecten van het speakerontwerp belicht, in het bijzonder de diabolovormig SuperFlare-basreflexbuis met opening aan de achterkant. Het bezit een bijzonder grote opening, met forse afgeronde randen, en is berekend om het laag tot 24 Hz te brengen zonder bijgeluiden. Of compressie, wat bassen net verstopt kan doen klinken. Het is mede door deze buis en het grote kastvolume dat de Clarity 66 geen nood heeft aan passieve woofers aan de zijkanten, wat de gesloten Clarity 6.2 en 4.2 wel nodig hebben.

Omdat ik vorig jaar een paar Clarity 6.2’s aankocht om in de testruimte te gebruiken voor reviewing, herken ik de tweeter op de Clarity 66 meteen. Het is een pienter AMT-design, gebouwd door DALI en met een dual-purpose latjes-waveguide die eveneens door Lars Risbo werd ontworpen om de overgang tussen woofer en tweeter vloeiender te maken en om een egale uitstraling te bekomen. Horizontaal dan, want verticaal is de uitstraling net heel beperkt. Echt iets om rekening mee te houden. Als je oren boven de tweeter uitkomen wanneer je in de sofa zit, moet je de speaker iets kantelen. Dat moest ook bij de Clarity 6.2, en hier kan het makkelijk met de verstelbare voetjes.

De Clarity 66 is een 2-wegsontwerp. Z’n twee woofers werken in tandem om hetzelfde bereik te dekken, een minder conventionele maar nu ook niet ongewone keuze. Het klopt dat veel slanke torens met twee woofers 2,5-wegs zijn, met een woofer die lager begint te spelen dan de tweede driver. Het voordeel is dat de cross-over in de Radiant-speaker eenvoudig kon worden gehouden, zodat de faseverschillen beperkt blijven.

Hongerige speakers

Als er één minpunt is aan de Radiant-speakers, is dat ze wel wat vermogen lusten. Ook de Clarity 66 is geen luidspreker om aan een kleine versterker met weinig pk’s te hangen. Met z’n 4 ohm en gevoeligheid van 86 dB geloven we zonder aarzeling het advies van de fabrikant dat je best een versterker met 200 watt vermogen of meer in huis haalt. Veel hangt wel af van de kwaliteit van de versterker en hoe je juist luistert. Ik luisterde bijvoorbeeld eerst wat uren met de Canor Virtus I4S, die officieel ‘maar’ 2 x 120 watt levert – en dat ging prima. Uiteindelijk schakelde ik wel over naar de Lyngdorf TDAI-3400, Vanwege de connectie achter de schermen tussen Radiant en Lyngdorf, waardoor die digitale versterker ook speakerprofielen bezit voor Radiant-speakers (de enige niet-Lyngdorf-speakers die ondersteund worden). Maar ook omdat ik de voorgaande Clarity’s met dezelfde versterker gereviewed heb, wat een referentie gaf. De TDAI-3400 heeft trouwens meer dan genoeg power om deze Denen voort te stuwen, al moest ik wel de volumeknop merkbaar verder doordraaien dan meestal het geval is. Roomperfect heb ik voor deze review niet ingeregeld.

De donkere cello’s die Teil 1 van Der Klang der Offenbarung des Göttlichen openen zorgden voor een effectieve introductie tot dit emotioneel pakkend werk van Sigur Rós-oudgediende Kjartan Sveinsson en het Deutsches Filmorchester Babelsberg. De Clarity 66’s maakten indruk door te verdwijnen uit het beeld, de strijkers verschenen heel los in de ruimte. Ook de enorme schaalvergroting als er meer muzikanten bijtreden en er grote woosh-geluiden weerklinken, verwerkten de speakers zonder zweetdruppels te tonen. Wat vooral opviel was de afwezigheid van stress, zowel in die hoge tonen die in de laatste minuten uit de violen kwam als de puurheid van het diepe laag. Een hele mooie performance die ook op concertzaalformaat op me afkwam, al was het ook niet het ultiem expansief. Maar zeker voldoende groots om me te omhullen en mee te slepen.

Even heerlijk waren de weelderige hoorns bij het hoofdthema van Out of Africa, een mooi compositie waar je maar enkele seconden naar moet luisteren om door te hebben dat John Barry het componeerde. Je weet wel, de man die een kwart eeuw lang voor talloze James Bond-films muziek arrangeerde. Incluis natuurlijk het bekende 007-thema. Bij dit nummer vond ik de strijkers er meer uitspringen dan ik van mijn Clarity 6.2’s gewoon ben, er lijken toch een paar tonale tweaks te zijn uitgebracht.

Hevig maar inert

De jaren tachtig-stijl percussiegeluidjes verschenen helemaal los van de speakers bij Games Without Frontiers van Peter Gabriel, een indicatie dat de behuizing niet mee zit te trillen. Het is zeker zwaar genoeg om inert te zijn, mede dankzij dat zware voorpaneel uit aluminium waarin de woofers aangebracht zijn. Er zit bovendien aardig wat demping in de kast, waarbij de ontwerpers expliciet kozen voor het zware Basotect-materiaal omdat het in tegendeel tot glaswolvarianten beter een bepaalde vorm aanhoudt.

Net als de voorgaande Clarity-speakers mikt de Clarity 66 op een evenwichtige, vlakkere weergave, al komt de vloerstaander wel opener over dan de boekenplankmodellen. Het is natuurlijk niet de doffe neutraliteit van een studiomonitor, er is wel meer hoogdetail present bij de Clarity 66. Maar er is zeker geen artificieel overprikkelen van het brein dat je soms bij ‘echte’ hifi-speakers tegenkomt. Dat kan wel even wennen zijn als je dat wel gewoon bent, omdat bijvoorbeeld Into My Arms van Nick Cave & The Bad Seeds voor een keer niet overdreven warm werd gepresenteerd. Het was echter verre van onderkoeld, in mijn werkruimte stond het misschien wel eens dichter bij een real-life performance dan vele andere speakers.

De beats klonken zeer strak en perfect getimed bij Two Windows van Lali Puna, wat dit elektropopnummer een heel solide basis gaf. De bas was niet te overheersend, ook niet bij The Frame, wat deze tracks aanvankelijk minder een kamervullende karakter gaf. Hetzelfde ervaarde ik ook bij Headhunter V3 van Front 242.

Maar het was wel bedrieglijk. De ontwerpers van Radiant waarschuwden al dat de afwezigheid van vervorming je een foute indruk kan geven, waardoor je luider begint te luisteren dan je gewoon bent. Dat was ook echt het geval. Bij heel wat speakers begint de weergave gecomprimeerd en stressrijker wanneer je het volume heel hoog zet, waardoor je automatisch stopt met aan de knop te draaien. Hier heb je dat veel minder, je bent geneigd om te blijven gaan. Bovenstaande is niet bedoeld als kritiek. Wel als een opmerking dat je jouw gehoor – of je vooroordelen – ergens moet herkalibreren als je naar de Clarity 66’s luistert. Ze bieden een zuiverheid die je niet gauw elders hoort. Het duurt misschien even om te realiseren wat je zogezegd mist, eigenlijk ongewenst is.

Hierdoor was het geweldig om nog eens het meesterlijke ‘ICONOCLASTS’ van Anna von Hauswolff te verorberen. Facing Atlas en The Iconoclast klonken via deze speakers heel ruimtelijk, met die hoge stem van von Hauswolff die prachtig weergalmende in de ruimte. Wat deze nummers net pakkender maakte, was de laagextensie van de Clarity 66’s. De dreunende tonen die alles onderbouwen zijn op kleinere speakers vaak amper aanwezig, hier zijn ze wel in een echte supporting role. Maar inzoomen op bepaalde tonale aspecten, daar draait het eigenlijk niet om bij deze speakers. De Clarity 66’s zijn vooral sterk in het totaalbeeld, en zo moet je eigenlijk ook naar muziek luisteren.

Conclusie

Er zit heel veel baanbrekende audiotechnologie in de Clarity 66’s. Dat kon je ook zeggen over de Clarity 6.2 en 4.2, in die zin is deze vloerstaander van Radiant Acoustics ‘gewoon’ meer van hetzelfde. Al hoort daar wel wat nuance bij. Veel componenten zijn hetzelfde, maar cruciale delen zijn anders. Én het is natuurlijk ook een grotere kast. Het eindresultaat is een luidspreker die, mits de juiste versterking, zo moeiteloos klinkt dat je hem bijna zonder nadenken luider zal zetten. Het is een briljante volgende stap in het Radiant-verhaal, een mooie synthese van alles waar Lyngdorf voor staat.