Positie van luidsprekers in een surround home cinema-set: waar moet je ze zetten?

22 september 2016 7 Minuten 5 Reacties
Review Dali Oberon 1C 8

Steeds meer mensen kiezen voor een home cinema-systeem met surroundsound, geluid dat de luisterpositie omringt. Maar, hoe plaats je die luidsprekers nu precies in de ruimte en waar moet je op letten? Er zijn veel verschillende opstellingsmogelijkheden en daarom zetten we alles nog een keer voor je onder elkaar.

Een home cinema-systeem bestaat uit veel componenten maar één van de meest belangrijke onderdelen van een home cinema-systeem is de opstelling van de luidsprekers en de subwoofer. We komen veel opstellingen tegen waar deze verre van optimaal geplaatst zijn en dat komt de audioweergave niet ten goede. Er zijn een aantal richtlijnen waar je jezelf aan kunt houden voor het plaatsen van de luidsprekers, en dit resulteert in een hoorbaar betere surroundervaring.

Hieronder behandelen we de meest voorkomende surround-opstellingen, van een simpel 2.1-kanaals systeem tot een uitgebreid luidsprekersysteem met Dolby Atmos. Let wel; in de voorbeelden gaan we uit van een vierkante of rechthoekige kamer en houden we geen rekening met de akoestiek van de ruimte. Er zijn verschillende manieren om de luidsprekers van je home cinema systeem te plaatsen en natuurlijk heeft elke huiskamer of elke luidspreker zijn beperkingen. Zo kan een kamer door een bepaalde vorm wellicht geen luidsprekers in de juiste hoek kwijt of kan een bepaalde luidspreker door zijn grootte niet opgehangen worden voor een optimale positie. Onderstaande richtlijnen geven je een goed startpunt voor een basis installatie van je home cinema systeem, maar je kunt er van afwijken wanneer de kamer of de soort luidspreker hierom vraagt.

2.1 home cinema surround-opstelling

Eén van de meest eenvoudig opstellingen is de 2.1-kanaals opstelling. Eigenlijk is dit geen surround-opstelling want je maakt gebruik van drie speakers aan de voorzijde. Surroundluidsprekers zijn niet aanwezig. Maar, de mensen die graag naar stereomuziek luisteren kiezen vaak voor deze opstelling.

Wanneer je op de bank zit, op de positie waar vandaan je een film kijkt of muziek luistert, moeten de luidsprekers in een hoek van ongeveer 30 graden staan, aan weerszijden van het midden (vaak de tv). Ook is het belangrijk dat de luidsprekers naar binnen toe wijzen, in een rechte lijn richting de luisterpositie. De afstand tussen de luidsprekers en de tv moet ongeveer een meter zijn en beide luidsprekers moeten op dezelfde afstand van de tv en op dezelfde afstand van de luisterpositie staan. De subwoofer kun je in principe overal plaatsen aangezien deze een vaak omnidirectioneel geluid heeft maar de beste positie is links of rechts naast de tv. Plaats de subwoofer in ieder geval niet in een nis, hoek of afgesloten ruimte. Hiermee voorkom je de opbouw van geluid, wat de lage tonen overdreven en rommelig kan laten overkomen.

5.1 home cinema surround-opstelling

De meest eenvoudige surround-opstelling is de 5.1-kanaals opstelling. Hierbij voeg je aan bovenstaande opstelling drie extra luidsprekers toe; een centerspeaker voor de middentonen (dialogen met name) en twee surroundluidsprekers voor de surroundeffecten. De centerspeaker plaats je direct voor de luisterpositie, boven of onder de tv. Deze staat dus tussen de twee stereospeakers aan de voorzijde in. De surroundluidsprekers komen links en rechts achter de luisterpositie te staan, liefst iets boven oorhoogte. De speakers wijzen in een hoek van 90-110 graden richting de luisterpositie.

7.1 home cinema surround-opstelling

Voor een nog indrukwekkendere surround-ervaring kun je kiezen voor een 7.1-kanaals systeem. Dit systeem voegt twee extra luidsprekers achter de luisterpositie toe om zo een 360 graden-effect te creëren. Je gebruikt dezelfde opstelling voor de frontluidsprekers, de subwoofer en de centerspeakers zoals hierboven omschreven, maar zorg ervoor dat de links en rechts surroundluidsprekers nu in een hoek van 90 graden naast de luisterpositie staan. Achter de luisterpositie komen de twee extra luidsprekers, vaak Rear/Back surround genoemd. Deze staan in een hoek van 145 graden tot de luisterpositie en kunnen het beste iets boven oorhoogte geplaatst worden.

9.1 home cinema surround-opstelling

De 9.1-kanaals opstelling kan op twee verschillende manieren. Je houdt de hierboven genoemde opstelling voor 7.1-kanalen aan maar je kunt vervolgens kiezen voor hoogtekanalen aan de voorzijde of twee kanalen midden voor. Kies je voor midden voor dan staan de twee kanalen op dezelfde lijn als de surroundluidsprekers links en rechts en wijzen ze in een hoek van 505 – 70 graden naar de luisterpositie.

Kies je voor de hoogtekanalen dan plaats je twee speakers recht boven de front links en front rechts, ongeveer 1 tot 2 meter erboven.

Dolby Atmos en DTS:X surround-opstelling

Twee vrij nieuwe audioformaten zijn Dolby Atmos en DTS:X. Deze audioformaten functioneren optimaal met luidsprekers die aan het plafond hangen. Je hebt verschillende opstellingsmogelijkheden, van 5.1.2 en 7.1.2 (waarbij de twee staat voor twee luidsprekers bovenin) tot 7.1.4 of 9.1.4 (vier luidsprekers bovenin). Meer over alle opstellingsmogelijkheden van Dolby Atmos lees je in ons Dolby Atmos-artikel. Meer over het aansluiten van de speakers voor dit surroundformaat vind je in ons artikel over het aansluiten van Dolby Atmos-luidsprekers.

Auro 3D surround-opstelling

En dan is er nog het wat onbekendere Auro 3D. Dit surroundformaat gebruikt als basis de 5.1-kanaals opstelling zoals hierboven omschreven maar ziet dit als onderste laag. Boven deze laag wordt eenzelfde 5-kanaals laag geplaatst, net boven de onderste laag luidsprekers. Daarbij wordt exact boven de luisterpositie een kanaal geplaatst, ook wel de ‘voice of god’ genoemd. Eigenlijk is dit de optimale opstelling voor Auro 3D maar er zijn alternatieven zoals op de website van Auro omschreven.

Luidsprekers ophangen

Mocht je luidsprekers in de 5.1- of 7.1-kanaals opstellingen willen ophangen dan is dit mogelijk. Zorg er wel voor dat de luidsprekers in een hoek hangen zodat ze richting de luisterpositie wijzen. Ga je naar opstellingen met Dolby Atmos en/of DTS:X dan is het verstandig om de richtlijnen voor de hangende speakers aan te houden en de overige luidsprekers niet op te hangen.

Overige punten

Er zijn natuurlijk uitzonderingen op bovenstaande regels, bijvoorbeeld wanneer de vorm van de kamer een opstelling onmogelijk maakt of wanneer akoestische eigenschappen om een andere plaatsing vragen. Ook bieden sommige luidsprekers (staande zuilen) soms de mogelijkheid om de functie van de subwoofer over te nemen en de lage tonen dus weer te geven. Wanneer dit mogelijk is komt de subwoofer in het systeem te vervallen.

Sommige alles-in-één home cinema systemen en veel av0receivers hebben een ingebouwde kalibratiefunctie om de luidsprekers en de weergave van geluid optimaal af te stellen op de omgeving. Gebruik deze functie om de audioweergave verder af te stellen na het volgen van bovenstaande richtlijnen of zorg dat de audioweergave afgesteld wordt op een afwijkende plaatsing van luidsprekers door beperkingen van de kamer of luidsprekers zelf.

Zelf aan de slag?

Wil je zelf de ultieme thuisbioscoop bouwen en wil je graag weten waar je allemaal rekening mee moet houden? Wij zijn je al voor gegaan en hebben alles gedocumenteerd. Neem daarom onze uitgebreide gids door waarin we elke stap bespreken; van een lege ruimte tot een complete thuisbioscoop.

Meer informatie

Meer informatie over het kopen, plaatsen en aansluiten van luidsprekers in je home cinema-systeem vind je in onze tips en advies-sectie. Ook kun je verder lezen via onderstaande links.


Laat een reactie achter

Wil je een notificatie ontvangen wanneer er (op jouw reactie) gereageerd wordt? Maak dan een account aan.

Inloggen

Reacties (4)

frans

frans
23 september 2016 om 08:40

Ik heb zelf 7.2 dolby atmos.
Maar zie toch bij veel mensen een soundbar onder de tv of helemaal geen systeem.
ricivers zijn voor veel te moeilijk en te veel boxen en kabels de mens is dommer aan het worden ja niet met hun mobiel.

Inloggen
Erwt

Erwt
06 november 2016 om 01:16

Heerlijk stuk dit. Ben net met m’n nieuwe pioneer vsx930 begonnen(na 20Jr.met m’n eerste pioneer vsx505 te hebben gedaan) en kon dit stuk wel goed gebruiken. Ben nog lang niet klaar maar ga de linkjes zeker ook nog af.
Wat fijn dat je met een app.en bijgeleverde microfoon je geluid in kan stellen tegenwoordig. Scheelt een hoop tijd en werkt prima(Let op dat het instellen vd speakers wel wat tijd en een rustige woonkamer vereisen)! Heb 5.0. opstelling (goede grote frontspeakers met eigen subwoofer dus niet echt een aparte subwoofer nodig, kan je ook zodanig instellen op de vsx) maar twijfel over 7.0 met ‘hangende’set ivm dolby atmos.. Ben alleen niet echt een filmkijkert. Zou het dan voor concerten/sportwedstrijden doen. Iemand ervaring daarmee?

Inloggen
Ferdy

Ferdy
22 oktober 2019 om 13:31

Elke luidspreker klinkt het best als sommige frequenties tov de resterende frequenties niet versterkt worden.
Hoe?!!! de hoge frequenties worden een steeds smallere bundel(spijker) de lagere frequenties nemen de vorm aan van een bal, dus indien de speakers te weinig vrije uitstraling heeft, wordt het (midden) hoog steeds minder.
Als je niet naar een film kijkt en de audio is geen dolby surround, dan klinkt 2.1 beter.
De tweeter altijd op oorhoogte, controleer met een goed opgenomen weergave het volume van de (actieve) subwoofer. Niet de treble verhogen, maar plaats de speakers zo dat het hoog even hard klinkt.
En ongeacht het vermogen van de versterker, dus ook als het wattage 10x minder is dan de luidspreker, direct zachter zetten, het clippen (peak vermogen) cq vervorming blaast als eerste de tweeter op.

Inloggen
John Couwenberg

John Couwenberg
29 juni 2020 om 20:43

Ik kijk in mijn huiskamer TV van oost naar west, zoals de speakers van mijn 5.1 installatie zijn opgesteld.
Om vanwege de projectie afstand naar dezelfde beelden op mijn beamer te kijken, moet ik van noord naar zuid kijken. Beeldtechnisch geen probleem , maar audiotechnisch is de geluidsweergave een kwart slag verkeerd gedraaid.
Wie verkoopt schakelaars om het geluid op de juiste manier weer te geven?
Ik kan met een soldeerbout omgaan.
Groet, John Couwenberg

Inloggen
Renso

Renso
05 november 2020 om 15:56

@John, Ik had in mijn vorige woning hetzelfde probleem!
Bij de lokale “speciaalzaak” snapten ze mijn probleem niet. Uiteindelijk heb ik zelf iets bedacht.
Ik heb dit toen opgelost door 2 x 2 speaker switch boxes te kopen en deze “omgekeerd” te gebruiken. Dus 2 verschillende invoer op output A en output B en de invoer op de speaker te zetten. b.v. links gaat in de A van de linkerbox en in de B van de rechterbox. En dan altijd alles eerst uit, dan van A naar B wisselen. In elke output van de versterker liepen dan 2 kabels naar de switch boxes.
Wel een risico, want ik weet niet wat er gebeurd, als 2 verschillende invoer naar 1 box wordt geleid.
De Center speaker had ik voorzien van langere kabel en verplaatste ik dan met de hand.
Dit werkt alleen als de overige 4 speakers identiek zijn (dat was bij mij wel)
De speaker switch box ging wel ten koste van de geluidskwaliteit. Wellicht was diegene die ik had gekocht ook niet van voldoende kwaliteit en had ik meer geld moeten uitgeven.
Een andere optie zou zijn om met een soort schakelkast met bananenstekkers ze om te pluggen.
Uiteindelijk heb ik er voor gekozen om ze weer rechtstreeks aan te sluiten op “beamer” stand. Aangezien ik in die stand 90% van de 5.1 zet gebruikte (films / gamen) (niet echt nodig voor de incidenteel TV kijken)

Inloggen