Verslag: Shirakawa Audio Works – Op bezoek bij de Sound Masters in Japan

De roots zijn belangrijk

In de luisterkamer van Ogota staat nog altijd een Audio Consolette speelklaar te wezen. Dit was het allereerste toestel die Saul Marantz ontwierp, een voorversterker ontworpen om rekening te houden met de verschillende correctiecurves die platenfirma’s toen toepasten. Dit was begin jaren vijftig, nog voor de bekende RIAA-curve de industriestandaard werd. “De Audio Consolette had een uitgebreide phono-equalizer met meerdere standen, dat was ongezien in die tijd”, horen we van de Marantz Sound Master. Heel vaak luistert hij niet meer naar die eerste Marantz, maar het gebeurt wel af en toe, geeft hij toe. Als we in de luisterruimte op bezoek komen, krijgen we onder meer de Model 10 met de bijhorende SACD 10 en LINK 10n te horen via een paar Bowers & Wilkins 801 D4-speakers. De samenwerking met Bowers & Wilkins, die in 2020 erbij kwam, is duidelijk heel intens. Alle luisterkamers die we bezochten stonden vol met weergevers uit deze hoogste lijn van de Britse luidsprekerbouwer.

Ogata’s ruimte staat verder vol met Marantz-iconen, zoals de uiterst zeldzame Marantz Project T1 – een high-end klasse A-buizenversterker die in 1995 voor 25.000 dollar in de winkels lag. Niet het enige historische Marantz-product dat we tijdens een blitsbezoek aan de twee merken in Japan zagen. In Shirakawa Audio Works, de fabriek op ongeveer een uur afstand, brachten we ook veel tijd door in een van de mooiste hifi-merkmuseums ooit. Maar daar lees je verderop meer over.

“Mijn werk is echt routine”

Zowel Shinichi Yamauchi en Yoshinori Ogata zijn van oorsprong ingenieurs. Dat helpt vast met het communiceren met de collega’s in Shirakawa die verantwoordelijk zijn voor het ontwikkelen van nieuwe producten. Tegelijkertijd is er een minder exacte kant aan de taak van de Sound Master. Een product kan technisch helemaal in orde zijn en vanuit het perspectief van het merk toch niet klinken zoals het hoort. Hoe ga je daar mee om? En wat houdt het juist in om Sound Master te zijn? Het zijn interessante vragen om te stellen, wat mogelijk was tijdens deze reis naar Sound United in Japan. Het draaide deels om een aantal toekomstige producten die later dit jaar verschijnen, maar ook om te tonen op welk hoog niveau de Shirakawa Audio Works-fabriek audioproducten bouwt. De Sound Masters ontmoeten, was een mooie bonus.

Ergens lijkt het me dat veel hifi-mensen zouden dromen van een baan als Sound Master. Jij bent dan immers dé persoon die vorm geeft aan het geluid van producten die door heel wat mensen worden gesmaakt. Het klinkt heel creatief, maar ook echt vakmanschap waarvoor gezwoegd wordt. “In realiteit is mijn werk heel routineus”, zegt Marantz Sound Master Ogata. “Ik luister naar het product, en dan is het vaak intens zoeken naar welke aanpassingen aan componenten er nodig zijn. Voor een aankomende versterker heb ik bijvoorbeeld een honderdtal onderdelen laten aanpassen. Een groot deel van mijn werk is dingen uitproberen en herhalen, helemaal op mijn eentje.” Dat klinkt misschien wat somber, maar een collega van Ogata vult wel aan: “Het is echt een systematische aanpak, maar ik denk wel dat hij er echt van geniet van dat tweaken. Het is echt doorzetten, zijn zoektocht naar perfectie.”

Misschien omdat we Ogata ontmoeten na een dag in het Shirakawa-museum dat het wel lijkt alsof het verleden echt weegt bij Marantz en ook bij Denon. Ook Ken Ishiwata, Marantz’ merkambassadeur die in België woonde en die we voor z’n overlijden vaak aan het werk zagen, droeg dat enorm uit. Betekent dat ook dat nieuwe Marantz-apparaten getoetst worden aan oude? “Soms luister ik wel naar oude legendarische producten, maar het is nooit een referentie. De oorspronkelijke Marantz-filosofie was zorgen dat de opname correct werd weergeven. Dat is niet nu niet anders, maar hoe er wordt opgenomen, de mastering en de kwaliteit van media zijn ook geëvolueerd. Marantz heeft dus wel moeten veranderen om te zorgen dat de Marantz-sound paste bij de nieuwste opnames.” Een groot verschil met voorheen is dat veel muziekliefhebbers nu via streaming luisteren, en ook dat heeft gevolgen. Meer dan ooit staat kwaliteit op de eerste plaats, luidt het: “Ja, mensen hebben nu veel hogere verwachtingen. Die verwachtingen moeten we ook inlossen. Het werk is moeilijker geworden in de voorbije twintig, dertig jaar, dat klopt. Dagelijks blijft het zoeken en onderzoek doen naar onderdelen die het geluid kunnen verbeteren.

“Ik gebruik mijn verbeelding enorm”

Shinichi Yamauchi die Denons geluid bewaakt, heeft een andere stijl. Hoewel het doel ergens hetzelfde is, is de invulling aan de taak van Sound Master schijnbaar heel anders. Hij begon bij Denon als ingenieur die aan cd-spelers werkte, maar – horen we van een collega – studeerde later musicologie bij om een volledigere kijk op muziek te krijgen. De twee Sound Masters lijken dan ook elk goed bij hun merk te passen.

Voorafgaand aan het interview, wou Shinichi Yamauchi vooral laten horen waar hij naar streeft qua Denon-geluid. Dat deed hij met een mooie maar relatief bereikbare opstelling. Het Japanse merk zoekt niet de extremen op qua prijzen. Uiteindelijk krijgen we een paar Bowers & Wilkins 801 D4-speakers mooie muziek te horen aangeleverd door een Denon PMA-3000NE geïntegreerde versterker, met een DCD-3000NE als bron voor sacd-schijven en ook vinyl via een DP-3000-draaitafel. Met DL-103 MC-element, uiteraard.

Bij de start van het interview maakt Yamauchi meteen duidelijk wat zijn eigen kijk is op hoe Denon moet klinken. “Het traditionele Denon-geluid is delicaat en toch punchy, het maakt een sterke impressie. Dat is de traditie, maar ik vond dat niet genoeg.” Er moest meer opwinding bij, en om dat te doen focuste hij op de soundstage en de levendigheid, luidt het. We stellen de ingenieur dezelfde vraag als Ogata: wat heb je nodig om een goede Sound Master te zijn?

“Als je een Sound Master bent, moet je een heel helder idee hebben van welke klank je wil nastreven. Ik gebruik mijn verbeelding enorm om dat geluid in mijn hoofd te houden. Toen ik jonger was, zei iemand me dat ik heel koppig was omdat ik zo obsessief bezig was met geluid. Die obsessie is cruciaal voor een Sound Master.”

En hoe zit het dan moet het spanningsveld tussen de ’koude’ engineering en het vagere werk van het tunen? “Om te beginnen vertrouw ik heel sterk op de kunde van het ingenieursteam dat het product ontwikkelde. Daarom kan ik me focussen op de ‘artistieke’ kant van sound design. Het is niet uitgedrukt in specificaties of cijfers, ik kan me puur uitdrukken zoals een artiest om een geluid te creëren dat boeiend is.”

Zonder helemaal in clichés te vervallen: voor exact denkende ingenieurs zou dergelijke feedback rond geluid ook lastig kunnen zijn. Het vertrouwen moet er toch ook zijn dat jouw input waardevol is? “Zeker. Het team vertrouwt me inmiddels, maar toen ik net Sound Master werd kenden ze me niet zo goed. Toen was sound design soms moeilijk. Maar eens reviewers en winkelmedewerkers hun appreciatie toonden over m’n werk, waren ze wel onder de indruk. Die feedback gaf me veel zelfvertrouwen en hielp met de relatie met het ingenieursteam.”

Surround zit in het DNA

Zoals je kunt lezen werken de Sound Masters in tandem met de R&D-team in Kawasaki en bij Shirakawa Audio Works. De fabriek werd in 1983 opgericht door Denon, en is de plaats waar de premiumproducten van Denon en ook Marantz worden gebouwd. De expertise is er zowel om surroundproducten te ontwerpen en bouwen, als hoogwaardige stereotoestellen. Door de manier hoe Shirakawa werkt en door de hogere lonen in Japan, is het niet mogelijk om de goedkoopste Denon- en Marantz-producten daar te maken. Dat gebeurt dan elders in Azië, met name in Vietnam. Toch zien we de voorbije jaren een zekere trend om de kwaliteit die Shirakawa biedt breder in te zetten. Dat het vlaggenschip van Marantz, de Model 10-versterker of AMP10-meerkanaalsversterker, in Japan wordt gebouwd is niet gek. Maar ook de betrekkelijk goedkope Model M1 streamingversterker rolt van de band in Shirakawa.

Omdat je spreekt over een breed aanbod producten en ingenieurs vaak in een bepaald domein specialiseren (zoals voedingen of versterking), lopen er best veel ingenieurs rond in Shirakawa. We spraken bijvoorbeeld met hoofdingenieur Yuuki Takahashi, die onder meer verantwoordelijk is voor de versterkingstechniek in AV-receivers, en ook veel vertelde over de AVC-A1H-receiver die ook bij mij in de testruimte wordt gebruikt voor surroundtesting. Denon is nu eenmaal de marktleider op vlak van AV-receivers, terwijl Marantz de voorbije jaren opviel met hoogwaardige surroundprocessors en meerkanaalsversterkers.

Takahashi verzorgde tijdens ons bezoek ook een paar indrukwekkende demo’s met die 15.4-receiver in combinatie met een heel uitzonderlijke surroundopstelling bestaande uit acht (!) Bowers & Wilkins 801 D4-vloerstaanders en een HTM81 D4-centerspeaker, aangevuld met vier DB1D-subwoofers. Dankzij Bowers & Wilkins CCM818 in-ceiling speakers kon er ook Dolby Atmos-content met hoogtekanalen worden afgespeeld. Het was behoorlijk indrukwekkend om in deze ruimte het Shallow-fragment uit A Star Is Born mee te maken, of het bombardement uit Unbroken en de crashlanding van Sandra Bullock in Gravity.

Een paar collega’s van Takahashi, Kazuma Watanabe en Taichi Kamikawa, gaven de aanwezige pers ook een voorproefje van de fonkelnieuwe AVR-X2900H (incluis vergelijking met de voorgaande AVR-X2800H) en AVR-X3900H, onder meer met fragmenten uit Dune. Ook hier met een imposante opstelling met een mix van Bowers & Wilkins 800 D4-modellen.

Productie op hoog niveau

Hoewel Sound United zelf zegt dat Shirakawa Audio Works niet een fabriek is waar massaproductie centraal staat, is het wel een imposant grote faciliteit. Zeker voor de hifi-industrie, waar de meeste fabrieken kleinschaliger zijn. Het bedrijf zelf spreekt liever van “een ambachtelijke atelier en R&D-laboratorium”. Een beschrijving die je zeker kunt onderschrijven als je bepaalde delen van het gebouw betreedt. De Cartridge Studio bijvoorbeeld, is een kleine werkplaats waar een drietal mensen grotendeels handmatig de bekende moving coil-elementen van Denon maken. Het gaat dan vooral om varianten van de DL-103 en DL-110, elementen die gebaseerd zijn op een cartridge die Denon ontwikkelde voor de Japanse openbare omroep NHK. Ik vond het bijzonder indrukwekkend om te zien hoe er met ultieme precisie draden van enkele tientallen micron dik werden gewikkeld. Om daarna in de kleine cartridgebehuizingen met een piepkleine stilus te worden gestopt.

Wat me ook trof in Shirakawa was hoe alles goed georganiseerd was. Continue productie van één model is er zelden in de audiowereld, daarvoor zijn de productieaantallen te klein. Ook in deze fabriek wordt er naargelang de dag een of meerdere bepaalde modellen gebouwd. Qua organiseren kost dat wel meer moeite, maar daar valt weinig van te merken. Componenten en half afgewerkte onderdelen slingeren niet rond, maar zijn perfect gelabeld in dozen en karretjes. Werkplaatsen toonden ook bijzonder opgeruimd. Misschien dat de fabriek vanwege het bezoek van groepen journalisten extra opgeruimd was, maar het zag er gewoon vooral heel strak georganiseerd uit. Dat, samen met veel nadruk op kwaliteitscontrole, hoort bij een echte highend-fabriek.

Nu deel van de Harman-groep

Sinds eind vorig jaar zijn Denon en Marantz samen met Bowers & Wilkins in handen van de Harman-groep. Die is gekend vanwege JBL, zowel de immense afdeling die jaarlijks miljoenen Bluetooth-speakers en -hoofdtelefoons maakt als het deel verantwoordelijk voor hifi-speakers en pro-apparatuur. Daarnaast schuilen nog een aantal mooie merken onder hetzelfde dak, zoals Arcam en Mark Levinson, in een deel dat de naam Harman Luxury draagt. Onder de noemer ‘Sound United’ zijn Denon, Marantz, Bowers & Wilkins en Classé weer in een afzonderlijke afdeling van Harman ondergebracht. De groep vindt het belangrijk dat alle audiomerken hun identiteit behouden.

Als iemand zou vragen uit welk land Denon en Marantz juist komen, dan is het moeilijker dan verwacht om er een antwoord op te geven. Als je kijkt naar de overname van Harman en de voorgaande eigenaar Masimo, zou je moeten zeggen “de Verenigde Staten”. Harman op zijn beurt is weer eigendom van Samsung uit Zuid-Korea. Denon en Marantz hebben echter al heel lang een heel sterk inbedding in Japan (maar ook in Europa). Denon natuurlijk omdat het bedrijf effectief in dat land werd opgericht, reeds in 1910. Het is daarmee een van de oudste hifi-merken ter wereld. Marantz is weliswaar in New York opgericht door Saul Marantz tijdens de jaren vijftig, meer dan twintig jaar geleden trad het bedrijf na een passage bij Philips via Marantz Japan in een formeel huwelijk met Denon. Even later ontstond Shirakawa Audio Works, een faciliteit waar de toestellen van beide merken zouden ontwikkeld worden én gebouwd.