Review: NAD Electronics M33 V2 – Meesterlijke alleskunner

Wat is er nieuw?

Dat de nieuwe M33 nog altijd dezelfde naam draagt en enkel een ‘V2’-etiket toevoegt? Dat is een serieuze hint dat het hier over een incrementele stap spreekt. Aan het design zie je het niet. Als je het originele toestel en deze nieuweling naast elkaar parkeert, zal je even goed moeten kijken om ze van elkaar te onderscheiden. Aan de buitenkant tenminste, is er weinig verschil. Daar klagen we niet om, want over de uitstraling van de M33 viel niets te klagen. Het is misschien even wennen aan de verzonken powertoets bovenop, om even te zeuren, maar daar ben je zo overheen. Neen, nagenoeg alle V2-upgrades bevinden zich intern.

Bestaande M33-eigenaars vragen zich misschien af of hun toestel inruilen voor een nieuw V2-model de moeite is? Omdat we zelf niet konden vergelijken, vind je hier geen kant-en-klaar antwoord. De onderdelen die zijn aangepast, zijn wel net zaken die een grotere impact op de weergave kunnen hebben. NAD voert wel geen koersveranderingen door. Purifi EigenTakt blijft de gekozen eindtrapversterking (maar wel een nieuwe module) en de DAC blijft gebaseerd op een ESS-chip (maar wel een nieuwere). Kortom, het lijkt redelijk te verwachten dat de M33 V2 niet opeens een heel ander karakter zal bezitten dan de M33. Maar als je streeft naar de hoogste weergavekwaliteit, kan het wel eens de moeite zijn om bij een dealer te vergelijken.

Piekfijn afgewerkte modernist

NAD wijzigt maar zelden z’n designtaal, dus het viel helemaal te voorspellen dat het iconische Master-design weer van de partij zou zijn. Verwacht hier niet een nostalgisch ontwerp met VU-meters – nou, toch geen analoge – of een handvol knoppen. De M33 V2 pakt uit met een gestroomlijnde look, dankzij een chassis die grotendeels uit geborsteld aluminium bestaat. Met een voorliefde voor contrast. Het doet wat denken aan hoe automerken tegenwoordig je de retro-optie geven om het dak in een donkere kleur te krijgen, terwijl de rest van de carrosserie in een kleurtje is getooid. Hetzelfde hier, met een paneel bovenop dat grotendeels zwart is gekleurd, met acht grote ventilatieopeningen. Aan de voorkant is er een zwart paneel met groot kleurenscherm, lichtgevend NAD-logo en volumeknop die voor de aluminium voorkant ‘zweeft’. Het ziet er heel chique uit, met een naadloze afwerking – behalve aan dat voorpaneel waar verzonken schroeven wél zichtbaar zijn. Een expliciete keuze, lijkt me, om de M33 V2 een soort modern-technische smoel mee te geven.

De bijhorende kloeke afstandsbediening past er helemaal bij. Het heeft zowat de driehoekige balkvorm van een grote Toblerone-reep, met verlichte toetsen. Dit metalen ding zal nooit tussen de kussens van je sofa verdwijnen, daar zijn we zeker van.

Meer opties via het scherm

Inmiddels is het niet meer zo ongewoon, een groot aanraakscherm vooraan op de versterker. Het is dankzij dit 7-inch display dat er zo weinig toetsen de façade van de M33 V2 hoeven te ontsieren. Terwijl er audio afspeelt toont hier een albumhoes, VU-meters of een icoon van de gekozen ingang. Tik er op, en je hebt via drie iconen aan de zijkant toegang tot een varia aan zaken. Zo kun je door te vegen door de lijst van ingangen schakelen, handig als je bijvoorbeeld een plaat wil opleggen en de remote nog in de bank ligt. Het meeste kun je via de BluOS-app doen, maar zeker bij de instellingen zijn er een paar zaken die echt enkel via het scherm lukken. Je kunt bijvoorbeeld zowel via de app als het scherm elke ingang beheren. Autosense inschakelen zodat de versterker automatisch een bepaalde input kiest als er geluid is, bijvoorbeeld. Of een ingang uitschakelen zodat de inputlijst overzichtelijker wordt. Maar enkel op het scherm kun je bepalen wat er toont als je een ingang gebruikt.

Of je echt vaak op de display gaat tikken als je languit ligt te luisteren in de zetel, is een andere vraag. Maar het is wel handig om het toestel tot in de puntjes in te stellen vooraleer je in jouw muziek duikt.

NAD verdient een compliment voor de vele opties om het scherm beter te integreren in jouw omgeving. Zo kun je het in een lichte of donkere modus plaatsen, de lichtsterkte aanpassen of ervoor kiezen dat het kort na een aanpassing – zoals het volume veranderen – op zwart gaat. Er is zelfs ondersteuning voor het Nederlands als interfacetaal, dat kom je niet vaak tegen.

Upgraden kan

De M33 V2 doet eigenlijk alles zelf, er zijn dus niet echt veel scenario’s waarbij je nog een ander NAD Master-toestel erbij zou plaatsen. Toch is er één intrigerende optie: net als zijn voorganger kun je de M33 V2 in bridge-modus plaatsen en een M23 V2 toevoegen. De EigenTakt-modules in de M33 V2 leveren dan het linkse kanaal, de eindtrap zorgt voor rechts. In deze ultrakrachtige stand kun je op 700 watt rekenen (in 8 ohm).

Naast de bridge-modus, kun je de M33 gebruiken als voorversterker. Er zijn zowel gebalanceerde XLR-pre-outs als cinch-uitgangen. De M33 V2 zou je dan op dat moment theoretisch kunnen zien als een M66, maar die toegewijde voorversterker heeft wel een aantal eigen troeven. Waaronder dat alle inputs bij de M33 V2 gedigitaliseerd worden, maar dat je bij de M66 een analoge bron in het analoge domein kan houden.

We vinden het altijd fijn als een alles-in-één-versterker je toch upgrademogelijkheden biedt. Het nadeel van één alleskunner ten opzichte van een toren van spullen, is immers dat iets aanpassen vaak betekent dat je het apparaat moet vervangen door iets anders. Je krijgt bij dit toestel meer opties op dat vlak. Ook via de twee MDC2-sleuven die iets heel typisch zijn voor NAD. Zo’n sleuf kun je gebruiken om via een insteekmodule de versterker te upgraden. Vooralsnog is dat vooral een theoretisch iets; de M33 V2 is al hypercompleet, maar MDC opent de deur naar modules die de versterker actueel houden.

BluOS biedt totale controle

Dat BluOS van de meet af bedoeld was om te concurreren met Sonos, zorgde ervoor dat het platform veel meer bood dan doorsnee ingebouwde streamingopties. De uitstekende BluOS-app geeft je hierdoor volledige controle over de M33 V2, incluis het selecteren van fysieke ingangen. De integratie tussen alle onderdelen is heel sterk, dus je kunt ook bijvoorbeeld het signaal van de tv of een platenspeler via BluOS doorsturen naar Bluesound-speakers in de eetkamer. Er zijn zeker nog andere opties qua BluOS-apparaten, want het platform wordt naast NAD en Bluesound ook gebruikt door Cyrus, DALI, Monitor Audio en Roksan. Er zijn ook CI-apparaten met BluOS beschikbaar. Kortom, als je echt je woning wil voorzien van een muzieksysteem dan kan de M33 V2 daar perfect in passen. De BluOS-app is er voor iOS en Android, zoals de meesten, maar ook met eigen apps voor Windows en macOS.

Aangezien ik al heel wat BluOS-apparaten heb gehanteerd, komt de BluOS-app heel vertrouwd over. Om de ervaring toch dichter bij die van een totaal nieuwe gebruiker te brengen, stelde ik BluOS en de M33 V2 helemaal opnieuw in. De allereerste stap, het verbinden van de versterker met WiFi, verliep dan ook heel vlot. Een firmware-update rolde dan meteen binnen, zodat je meteen met de actueelste software aan de slag kunt gaan. Niet onbelangrijk, want software is toch wel een belangrijk aspect van dit toestel. Hoewel de app niet overloopt van de instructies, was het toevoegen van de bibliotheek en streamingdiensten (Qobuz en Tidal) snel geregeld.

Sinds de update naar versie 4.0 presenteert de app zaken helder. Zoals elke bedieningsapp is er een eigen logica, maar die valt snel te snappen. Via vijf iconen (onderaan bij de smartphone, zijkant bij een tablet) navigeer je naar een Thuis-scherm, je favorieten, vind je onder Muziek alle ingangen en diensten, en is de vijfde optie zoeken. Daartussen zit er nog Spelers, waar alle aangesloten BluOS-toestellen verschijnen en je ze kunt koppelen zodat ze hetzelfde afspelen. De volgorde van wat je ziet op het Thuis-scherm kun je aanpassen, en ook de Voorkeuzes zijn best handig. Deze presets kun je hangen aan een internetradiostation, ingang of afspeellijst, zodat je met één druk op de knop een afspeellijst met geliefde nummers kunt afspelen als je wil ontspannen in de zetel. De Voorkeuzes zijn ook via de remote te activeren.

BluOS is de dominante streamingoptie op de M33 V2, maar je hebt ook andere keuzes. AirPlay 2, Qobuz Connect, Spotify Connect en Tidal Connect zijn ook opties, audiofielen kunnen dan weer meteen met Roon aan de slag. Bluetooth ontbreekt niet, en biedt zelfs ondersteuning voor betere aptX-codecs. Het is ook bruikbaar in de andere richting om een Bluetooth-koptelefoon aan te sturen. Een klassieke hoofdtelefoon met kabel is eveneens welkom natuurlijk, via de uitgang vooraan.

Een hele rits ingangen

Het mooie aan de M33 V2 is dat het niet enkel qua streaming heel compleet probeert te zijn. Als het gaat om het aansluiten van externe bronnen is de menukaart even lang. Met twee optische en twee coaxiale ingangen, een cinch en een XLR-paar, een phono-ingang, USB-klasse A (voor opslag met muziekbestanden dat je via BluOS benadert) en HDMI-eARC geeft het je meer mogelijkheden dan je wellicht nodig hebt.

Een pluspunt ten opzichte van heel wat concurrenten is dat de phono-ingang zowel met moving magnet- als met moving coil-elementen uit de voeten kan. Dat aanpassen doe je via het menu, waar je ook een infrasonische filter vindt. Je hebt verder geen mogelijkheden voor de loading, wat bij MC wel handig kan zijn. De standaardinstelling (100 Ω en 280 pF) past echter wel bij veel MC-cartridges. Wie echt diep in vinyltweaking duikt, zal sowieso toch eerder aan een aparte phono-voorversterker denken.

Je kamer speelt (niet meer) mee

Hierboven kwam al langs dat de M33 V2 ook geen tekort heeft aan uitgangen. De twee sub-uitgangen kwamen echter nog niet aan bod. Deze zijn apart aan te sturen. Ze integreren met de speakers kan via de BluOS-app of het scherm. Maar er is ook een next level-optie in de vorm van Dirac Live Bass Control. Deze add-on voor Dirac Live was nog niet beschikbaar toen de versterker getest werd, enkel de reguliere Dirac Live-versie.

Over Dirac is al veel geschreven, de essentie is dat deze functie via metingen de akoestische eigenschappen van je kamer analyseert en de weergave aanpast. Het bekijkt ook de impulsrespons van je speakers en corrigeert waar nodig. Dit samen is heel krachtig, al maakt Dirac wel z’n correcties met een bepaalde doelcurve in gedachten. Als je corrigeert over het volledige frequentiebereik, dan kan dit je speakers in het midden en hoog sterk anders doen klinken – afhankelijk of je de koele doelcurve van Dirac of van de basrijke van NAD gebruikt. Idealiter pas je dan de curve in de hogere frequentiegebieden zelf nog wat aan om het karakter van de luidsprekers te behouden; maar dat is iets waar niet iedereen tijd in wil steken. Uit de doos komt de M33 V2 met een beperkte Dirac-licentie die tot 500 Hz. En eigenlijk is dat een makkelijke oplossing, want zo kun je roommodes en aangedikte bassen aanpakken zonder al te veel gedoe.

De liefde voor Q

De twee grote hardware-verbeteringen voor deze V2-versie zijn de stap naar tweede generatie Purifi-modules en de nieuwe DAC. NAD blijft zweren bij ESS-chips, opterend voor een ES9039PRO. Wat ongeveer het beste is wat het bedrijf momenteel te bieden heeft. Het is eigenlijk een achtkanaals-DAC, maar je kunt die kanalen ook aanwenden om een stereosignaal differentieel te behandelen om de S/N-ratio nog verder te verlagen. Nu gebruiken wel meer fabrikanten deze chip in hun streamers en versterkers, maar NAD voegt er wel nog iets aan toe.

In plaats van de gebruikelijk zeven ESS-filters die je meestal op een DAC kunt selecteren, opteert NAD voor een eigen algoritme. Nu ja, ‘eigen’, het gaat om de technologie van MQA die NAD-moederschip Lenbrook verkreeg toen het de firma én persoon overnam. Full disclosure: een grote fan van MQA was ik nooit, het voelde zoals het gebracht werd te veel als een oplossing die een probleem zocht. Wat NAD nu gedaan heeft, is hun algoritmes nemen en er de nieuwe FOQUS- en QRONO-technologieën uit gedistilleerd die ingrijpen op het tijdsverloop binnen de ADC respectievelijk de DA-conversie. Wel radicaal is dat je die functies niet kunt in- of uitschakelen. Net zoals bij andere Lenbrook-toestellen is het een vast gegeven geworden.

Allemansvriend

Een groot voordeel van de Purifi-modules is dat hun eerlijke klank en hogere dempingsfactor bij heel veel speakers passen. De M33 V2 combineren met de high-end DALI EPIKORE 7-speakers ging dus probleemloos, maar met de Monitor Audio Gold 300 7G’s en de Perlisten A4t-torens was er eveneens een fijne match. Je zou de versterker dus gerust een allemansvriend kunnen noemen – en ook qua vermogen kunnen ze wel wat leveren.

Ondanks dat de sitar niet hoog op de lijst van favoriete instrumenten staat, maak ik voor Anouskha Shankar altijd graag een uitzondering. Haar New Dawn bouwt mooi op, omdat dan over te gaan in een intenser stuk waarbij verschillende sitarmelodieën door elkaar wentelen met daaronder diepe intense bastonen. Best uitdagend, maar die complexiteit ontrafelen is op het lijf geschreven van dit apparaat. De neutrale maar secure hand van Purifi stuurde de Perlisten-speakers hier heel strak aan. De indruk die ik al had bij het luisteren via de EPIKORE 7’s, dient zich opnieuw aan. Er is een heel sterk resolutiegevoel, vertrouwend op het geheugen en notities van de M33-test van enkele jaren geleden meer dan voorheen. En dat is wel een troef bij een nummer als Beat Science van meesterdrummer Makaya McCraven. Het is niet iedereen z’n ding, zo’n uitgebreide solerende drum dat de intro vormt van deze track. Maar om een stuk virtuoos slagwerk te beleven, moet elke nuance, tik en slag aanwezig zijn. Timing is alles, en op dat gebied leverde de M33 V2 meer dan het nodige.

Na de overschakeling richting de gigantische Perlisten A4t-torens, speelde ik de mooie ‘Live From The Mount Without’ van het Britse The Rituals Orchestra en de Veenmans Ishmael Ensemble. Hun jazznummers doen wat denken aan Cinematic Orchestra, en aangezien het werd opgenomen in een 900 jaar oude kerk in Bristol hangt er veel sfeer in de lucht. De M33 V2 levert die kleine microdetails aan die je onbewust meegeven dat je luistert naar muziek in een grotere ruimte. Ik vond Blinded in het bijzonder mooi gebracht, hoewel de opname niet de geweldigste is. Maar hoe de versterker het aanzwellende orkest waarin toch individuele instrumenten uitsprongen als achtergrond voor het intense gezang van de rijzende ster Holysseus Fly aanleverde was treffelijk. Er was niets dun of vlak aan, het had echt een bekoorlijke body. Ook bij de volgende track, Reasons, met rap van Rider Shafique, schetste de M33 V2 een detailrijk beeld. Met dit album experimenteerde ik nog met enkele Dirac-filters. De M33 V3 heeft slots voor vijf filters en het wisselen gaat heel vlot, wat het vergelijken makkelijk maakt. Interessant, zeker bij de innovatieve Perlisten A4t’s. Zoals gebruikelijk vond ik de filter die ik zelf nog tweakte het beste, uiteindelijk besloot ik wel die te begrenzen op 500 Hz.

Plaatjes draaien

Dat de analoge ingangen, incluis de phono-input, altijd gedigitaliseerd worden, zal voor sommigen een brug te ver zijn. Begrijpelijk voor wie liever in het analoge domein wil blijven werken, dat is een keuze. Maar dat zijn wellicht ook de muziekliefhebbers die bij iets anders dan een M33 V2 zullen uitkomen. Het grote voordeel van de NAD-aanpak bij deze versterker is dat audio van een platenspeler ook naar andere BluOS-apparaten kan gestreamd worden. Ook kan een Dirac-correctie worden toegepast, wat enkel kan in het digitale domein.

Maar is die digitale stap echt een probleem? Als ik in nostalgische bui een 40-jaar oude plaat met de soundtrack van Miami Vice bovenhaal en op een Technics SL-1200GR2 met Nagaoka MP-700 afspeel, dan kwamen er een heel aantal eighties-hits langs in een verrassende mooie kwaliteit. Take Me Home van Phil Collins, Lover van Roxy Music, Lives in the Balance van Jackson Browne of In Dulce Decorum van The Damned – Michael Manns tv-reeks speelde een pioniersrol qua gebruik van popmuziek, het was echt een voorbeeld voor de vele series die tegenwoordig enorm op het samenspel tussen beeld en lyrics inzetten. Een plaat van deze leeftijd die je ergens tweedehands (of vijfdehands, wie weet?) voor 5 euro op de kop tikt kan heel hard tegenvallen qua kwaliteit. Maar ik had geluk: het was een ongerepte schijf die via de NAD M33 V2 bijzonder geslaagd werd overgebracht. Z’n neus voor detail is ook present bij de phono-ingang, wat snel duidelijk maakte dat ik inderdaad een koopje had gedaan. Het getik en de panfluit bij het Jackson Browne-nummer verschenen op de juiste plaats op de soundstage, en zijn stem bleef vrij van hardheid. Ik kon niet meteen stellen dat er een conversiestap in het verhaal was, wat mij betreft is het een neutrale ingreep. De algemene weergave was wel iets donkerder dan bij het streamen, maar dat lag wellicht wel aan de soms gedateerde productie. Bij Dulce Decorum was dat zeker geen nadeel, het paste helemaal bij het karakter van het nummer.

Conclusie

Als het gaat om functionaliteit schiet de M33 V2 echt niets te kort. De vele ingangen, de uitgebreide streamingopties en in het bijzonder de goede bediening via BluOS maken dit toestel écht een alleskunner. Wat dan weer die overvloed aan ingangen misschien overbodig maakt, want buiten een televisie, cd-speler en draaitafel is er niet veel dat je zou willen aansluiten. Maar goed, de M33 V2 wordt er enkel maar veelzijdiger door. Een bijkomend pluspunt is de toekomstgerichtheid, dankzij de pre-outs, bridge-modus en MDC2-sleuven. Hierdoor introduceert NAD een zekere duurzaamheid bij een productcategorie die vaak gezien wordt als onmogelijk te upgraden. De meeste muziekliefhebbers zullen niet met die zaken mee bezig zijn, ze zullen vooral blij zijn met een versterker die extreem goed klinkt en alles doet wat ze verwachten.

De NAD M33 V2 is een mooie incrementele upgrade voor de baanbrekende M33. De nieuwe kijk op de ADC- en DAC-processen zorgt – eigenlijk een beetje tot onze verbazing – voor een detailrijke, rustgevende weergave die neigt naar eerlijkheid. Het is zeker geen kille of analytische klank die uit deze NAD rolt, je krijgt helderheid én beleving. Het is een mooie combinatie, die dankzij de doodeerlijke Purifi-versterking vooral het karakter van je luidsprekers laat spreken. Dit alles zorgt ervoor dat de NAD-versterker z’n positie behoudt als een van de beste alleskunners op het hoogste niveau.