Review: Arendal Sound 1528 Bookshelf 8 – Big is better

Geen doorsnee boekenplankspeaker

Toen ik in de herfst sprak met Arendal-oprichter Jan Ove Lassesen, legde hij uit dat het bedrijf poogt potentiële kopers zo goed mogelijk te adviseren, zodat ze echt het juiste model kiezen dat bij hen past. Sommige mensen hebben immers de neiging om meteen ‘groot’ te kopen, maar dan eindig je misschien wel met een speaker die akoestisch eigenlijk niet bij de ruimte past. Zo krijg je gauw ontevreden klanten en – niet onbelangrijk voor een firma die rechtstreeks verkoopt – hoge kosten voor retouren. Het bedrijf belooft immers dat kopers zestig dagen de tijd krijgen om een bestelling terug te sturen.

Toen de Bookshelf 8 werd afgeleverd, snapte ik meteen waarom Arendal bij deze 1528-reeks hier extra de nadruk op legt. Mijn eigen reflex, toen Jan voorstelde om de Bookshelf op te sturen, was om te suggereren dat de grotere Monitor 8 vast ook wél in mijn werkruimte paste. Bij ‘Bookshelf’ dacht ik immers meteen aan iets kleins. De Bookshelf 8 uit de 1528-lijn is echter allesbehalve dat. Sterker nog, met een hoogte van 55 cm is het de grootste speaker die ik ooit heb gezien die het aandurfde om zichzelf een boekenplankspeaker te noemen. Zelfs als je ‘standmount’ erbij sleurt, een term die Britse merken graag hanteren voor grotere speakers die op een stand thuishoren, blijft het een fors ding. Arendal is daar ook heel open in; in de beschrijving van de 1528-familie wordt expliciet gesteld dat ze een reeks grote speakers wilden bouwen. Ergens is dat begrijpelijk, want de fysieke afmetingen van een speaker hebben hun weerslag op de weergave. Om het helemaal duidelijk te maken, vind je op de productpagina’s een diagram van een persoon van 180 cm lang naast de geselecteerde speaker. Ook net voor het afrekenen krijg je een melding over de omvang. Slim gezien, dat maakt het wel echt duidelijk.

Als je dan naar de andere modellen in deze lijn kijkt, kom je nog meer giganten tegen. De 1528 Tower 8 tikt (met gemonteerde voeten) af op 143 cm hoog en weegt net geen 80 kg… Imposant, ook op visueel vlak dankzij de sterk gebogen voorkant of baffle. Kortom: als je rekening houdt met de typische woonkamers in de Benelux, moet je toch eerder beginnen te kijken naar de Bookshelf 8 of de Monitor 8. Het zal voor sommige lezers die houden van vloerstaanders misschien wat herkalibreren vragen, maar bekijk de specificaties goed voordat je op de bestelknop drukt.

Heel mooi afgewerkt

De Bookshelf 8 die we hier bekijken is dus het kleinste model van de 1528-familie. Net zoals bij de andere lijnen van de Noren is de familienaam een verwijzing naar een historisch feit uit de geschiedenis van de stad Arendal. Wat meteen opvalt (naast het formaat en het gewicht) is de holle baffle, met een 28 mm lithium-magnesium tweeter in een diepe waveguide en een verzonken 8-inch woofer met een héél diepe aluminium conus en een brede geleider rondom. En trouwens, hoe vaak zie je een 8-inch woofer op een boekenplankspeaker?

De 5-inch middentoner zit dan weer verstopt achter een vast metalen rooster met een opvallend gaatjespatroon. Dat patroon keert terug bij de ronde grille die je als een dop op de woofer kunt plaatsen. Geen volledige speakergrille bij deze speaker dus; dat zou lastig zijn vanwege de holle voorkant. Wat de Bookshelf 1528 optisch verder intrigerend maakt, is dat het 85 mm dikke voorpaneel lijkt te zweven voor de rest van de zware kast uit HDF. Qua afwerking maakt de Bookshelf 8 een zeer goede indruk. Sommigen zullen misschien betreuren dat er geen hoogglansopties zijn, maar de twee matte uitvoeringen (wit en basaltgrijs) hebben een geslaagde, moderne uitstraling.

Een holle aanpak

De speaker presenteert zich door de holle voorkant wat onconventioneel, al zijn er zeker nog fabrikanten die een gelijkaardige kromming toepassen. De Ultra Revolution-lijn van SVS bijvoorbeeld, of heel wat speakers van Focal. Dit laat immers toe om de time-alignment te optimaliseren, oftewel: te zorgen dat alle frequenties op exact hetzelfde moment bij je oren arriveren. Natuurlijk bewegen alle frequenties zich met dezelfde snelheid door de lucht, maar de kromming compenseert voor de snelheidsverschillen die ontstaan door de variaties in (mechanische) techniek bij de verschillende drivers. De cross-over pakt dit al zo goed mogelijk aan, een gebogen baffle is een bijkomende stap om het geluidsbeeld zo scherp en natuurlijk mogelijk te maken. Dit maakt duidelijk dat er bij de ontwikkeling van de 1528-speakers heel veel kwam kijken.

Het is trouwens een volwaardig 3-wegdesign, en dat kom je bij boekenplankspeakers minder vaak tegen. Meestal zijn dat dan modellen met een coaxiale driver, zoals bij KEF. Dat Arendal bij de Bookshelf 8 drie apart gemonteerde exemplaren op de voorkant kan parkeren, zegt (opnieuw) iets over het formaat.

De frequentierespons die Arendal voor de Bookshelf 8 publiceert, is behoorlijk vlak. Het is weliswaar een meting in een dode kamer, wat betekent dat het laag ondervertegenwoordigd blijft. In een gewone woonkamer speelt de kamer mee, waardoor de ultrabassen nadrukkelijker aanwezig zijn. Toch geeft die responscurve al veel prijs van wat we kunnen verwachten van de 1528 Bookshelf 8. Het is effectief een heel evenwichtige weergever, zonder de uitschieters waar sommige merken sterk op inzetten om pakweg een indruk van veel resolutie te geven.

Schuiven is makkelijk

Aan de achterzijde is de Bookshelf 8 voorzien van potige aansluitingen. Zelfs de bruggen die de dubbele terminals verbinden zijn aardig dikke metalen platen. Door deze te verwijderen kun je de luidsprekers bi-amp aansturen. Ook voorzien zijn twee jumpers waarmee je de tweeter en midrange-driver elk 2 dB kunt boosten of dempen. Dat is geen enorme stap, maar het is zeker interessant om ermee te experimenteren. In een felle kamer met een tegelvloer bijvoorbeeld, kan het verzetten van de tweeter-jumper naar de Low-positie wat meer rust brengen.

Experimenteren is sowieso aan de orde als het gaat om de plaatsing van de speakers. Het grote gewicht zou daarbij een probleem kunnen zijn. Gelukkig heeft Arendal daaraan gedacht en leveren ze acht ‘schoteltjes’ mee die je tijdelijk onder de voetjes kunt plaatsen. Hierdoor kun je de speaker makkelijker van de ene naar de andere positie verschuiven – een slim idee. Er zijn vier schoteltjes voor een harde ondergrond en vier schaaltjes die beter werken op een tapijt. Arendal levert de speakers daarnaast met een prop in de basreflexpoort. Als je deze weghaalt, krijg je meer bassen, maar dicht bij een muur of in een kleine kamer blijft de prop beter op z’n plaats.

Bijbehorende stands zijn een must

Dankzij de grote voetafdruk hoef je er niet op te rekenen dat je deze ‘boekenplankspeaker’ zomaar op een willekeurige stand parkeert. De fraaie Focal Kanta-stands die ik meestal gebruik voor tests van luidsprekers van een kleiner formaat? Echt geen goed idee. In de meeste gevallen zul je dus de stands van Arendal zelf erbij moeten nemen. Die kosten 1.400 euro per paar, een stevig bedrag waarvoor je dan wel bijzonder kloeke exemplaren in huis haalt.

De 1528 Stand 8, die eveneens geschikt is voor de Monitor 8 en Center 8, is piekfijn afgewerkt en past helemaal bij de 1528-lijn. Arendal biedt zelfs een zwarte of grijze versie aan, zodat je deze kunt afstemmen op de kleur van de speakers zelf. Door het gebruik van HDF, staal en aluminium tikt hij wel af op een forse 21,2 kg op de weegschaal! Als de Bookshelf 8 erop gemonteerd is, krijg je een geheel van meer dan 50 kg dat 112 cm hoog is. Dat zijn specificaties die je eerder met een vloerstaander associeert. De stands maken qua bouwkwaliteit een erg goede, rigide indruk, net als de vier Puck+-voeten die voor een uitstekende ontkoppeling zorgen. Kabelmanagement is voorzien, zodat je een luidsprekerkabel netjes kunt wegleiden richting de versterker.

Neutraal zonder het epische te schuwen

Aan laagextensie ontbreekt het deze speakers absoluut niet. De trage beat in Hooked van The Bug, op het duo-album (met Ghost Dubs) Implosion, stond als een huis, met diepe tonen die vlot richting de 47 Hz doken. Even knap is dat de tranceachtige samples tegelijkertijd heel fris en zelfstandig in de kamer stonden, een combinatie die een heel sterk ondergedompelde sensatie opleverde. Technoliefhebbers die houden van tracks die met een perfecte timing en veel impact worden aangeleverd, zouden hier instemmend bij knikken. Voor deze luistersessie fungeerden een HiFi Rose RA280-versterker en een FiiO S15-DAC/streamer als muzieksysteem; een verrassend mooie match.

Ook bij Fordlandia, Jóhann Jóhannssons markante én innemende werk over een utopisch, gefaald project van Henry Ford, leverden de 1528 Bookshelf 8’s een heel omhullende ervaring. Dat was nóg meer het geval nadat ik wat speelde met de positionering van de speakers. Altijd belangrijk, maar de Arendals zijn evengoed het type speakers dat je extra beloont als je de correcte toe-in en muurafstand uitzoekt. Op dit album duren de openingstrack en de twee afsluitende werken veel langer dan de andere nummers, maar als je het gapless afspeelt is het bijna één doorlopende soundscape. Het was tijdens de intro- en outrodelen dat de Noorse speakers erin slaagden om de ingetogen sfeer en het bezwerende van de repetitieve melodieën perfect te communiceren. Omdat zowel de stillere details als de grootse bewegingen probleemloos verwerkt werden, klonk de opbouw van de finale van Melodia (Guidelines For A Space Propulsion Device…) helemaal overtuigend. Naar goede Jóhannsson-gewoonte vormt een zich steeds herhalend motief de ruggengraat van de compositie, hier met strijkers die vloeiend en ook dwingend uit de Bookshelf 8 rolden. De speakers hielden de intensiteit erin naarmate de track vorderde; het was subtiel, maar de Arendals leverden de steeds verder opbouwende synthesizerlijn perfect afgemeten af.

Globaal genomen zou je de Bookshelf 8 als een eerdere neutralere weergever kunnen omschrijven. ‘Eerlijk’ is een ander woord dat wellicht nog toepasselijker is. Dat verrast misschien als je denkt aan die 8-inch woofer, een diameter waarvan je al gauw overheersende bassen verwacht. Dat is echter niet het geval: de Arendal-speaker is prachtig present met een rijk en vooral diep laag, dat heel netjes integreert met de hogere frequenties. Maar het basdomein domineert niet. Het harde werk op het gebied van time-alignment en de cross-over werpt hier echt zijn vruchten af, want de Bookshelf 8 presenteert muziek hierdoor bijzonder coherent. Het typische 3-weg-karakter ontbreekt; het is echt een luidspreker die eenstemmig de boodschap overbrengt. Pakweg de versie van High Hopes op David Gilmours Live at Pompeii, deze keer via Roon en de Primare PRE35 en A35.8 in bridgemodus, werd daarom opgediend op een manier die álle aspecten van de opname liet uitblinken. De soms kletsende snaren bij de gitaarsolo halverwege verschenen zo heel gedetailleerd, maar bleven toch helemaal deel van de omhullende mix. Even pakkend was hoe de speakers het aarzelende geklap van het publiek op de achtergrond, een minuut voor het einde, subtiel aanreikten; dat is een detail dat dikwijls te ver weg zit om überhaupt op te merken.

De op Hypex Ncore gebaseerde A35.8 stuurde de twee Arendals moeiteloos aan bij The Long Way Around van Maya Delilah, al stond de volumeknop wel iets hoger ingesteld dan gewoonlijk. De Bookshelf 8 is dan ook iets taaier qua aansturing. Al mag dat nu ook geen enorme uitdaging zijn voor versterking van hetzelfde niveau als deze speakers. Je gaat simpelweg geen instap-Denon of WiiM-versterker aan deze kerels hangen. De evenwichtige weergave zorgt er bovendien voor dat je al sneller iets luider wilt luisteren, gewoonweg omdat de weergave totaal geen stress bij het luisteren oplevert. Het is een eigenschap die ervoor zorgde dat de gemoedelijke jazz van Delilah al gauw heel nadrukkelijk, maar ook bijzonder ontspannen, uit de speakers kwam rollen. Daarmee bedoelen we niet dat de Bookshelf 8 ‘laidback’ is, een term die vaak verwijst naar veel warmte maar ook een wat slomere aanpak. Het is eerder een heldere speaker die dingen presenteert zoals ze zijn. Als je een meer mainstream getunede of net sterk audiofiele weergave gewend bent, moet je je brein mogelijk wel even de kans geven om aan de gebalanceerde Arendal-sound te wennen. Na die korte inloopperiode voelde bijvoorbeeld Maya, Maya, Maya juist heel persoonlijk en dichtbij aan: niet te samengedrukt, maar ook niet te ijl. De Bookshelf 8 wist tijdens het luisteren wel vaker te scoren door op dat vlak steevast het midden op te zoeken, waardoor zowel audiofiele opnames als commercieler gemasterd werk van Tate McRae of het intrigerende Lux van Rosalía geslaagd klonken. En dat is absoluut niet altijd het geval bij speakers in deze hogere prijsklasse. Al moet wel gezegd worden dat de Bookshelf 8 wel degelijk een audiofiele speaker is, in de zin dat de mindere kantjes van die Lux-release bij aandachtig luisteren wel direct hoorbaar zijn. Het is dus met recht een universele speaker, maar niet eentje die doelbewust zaken verhult.

Conclusie

Als speakers tegen de kiloprijs verkocht zouden worden, dan zou je met de Bookshelf 8 op een pittig eindbedrag uitkomen. Dat is hier gelukkig niet het geval. Deze luidspreker is groot en loodzwaar uitgevoerd, wat direct een solide basis biedt voor betere audioprestaties. En daar draait het natuurlijk écht om. Op dat vlak levert de 1528 Bookshelf 8 precies wat hij belooft: een meeslepende weergave waarin cohesie en authenticiteit centraal staan. Maar ook aan opwinding ontbreekt het niet; op dynamisch vlak weten de Arendals volop te overtuigen. Het zijn speakers die heel machtig en groots uit de hoek kunnen komen, ook in een iets grotere woonkamer.

De hamvraag is natuurlijk of je bij de 1528 Bookshelf 8 meer waar voor je geld krijgt dan wanneer je hetzelfde bedrag uitgeeft bij een traditioneel speakermerk. Dat is moeilijker om zomaar met een volmondig ‘ja’ te beantwoorden, onder meer omdat er bij luidsprekerwaardering ook altijd een flink subjectief element meespeelt. Waar je echter níét aan hoeft te twijfelen, is dat de Bookshelf 8’s voor hun prijs enorm veel bieden. Al kun je eigenlijk niet om de aanschaf van de extra stands heen. Dat duwt de totaalprijs onvermijdelijk naar boven, én je moet vervolgens ook de nodige (prijzige) versterking voorzien. Maar doe je dat goed, dan eindig je wel met een luidsprekersysteem dat fenomenaal natuurlijk klinkt.