Reportage: 70 jaar Tonar international – Breed gewaardeerde marktleider

Voor dit bezoek reisde ik af naar het strategisch in de nabijheid van de A28 en A1 gelegen bedrijfspand. Een onderkomen wat is gehuisvest in een modern karakteristiek T-vormig gebouw en is gelegen in een opmerkelijk groen gedeelte aan de Beeldschermweg in Amersfoort. Voorafgaand aan mijn bezoek zat ik thuis al te bedenken dat vervangende platenspeler naalden nu niet bepaald groot qua afmetingen zijn. Ook het uitgebreide assortiment aan accessoires op het gebied van reinigen, opbergen en onderhouden van de platencollectie en hetzelfde voor band-, cassette- en videorecorders, nemen relatief weinig ruimte in. Althans dat dacht ik. Want tot mijn verbazing blijkt Tonar International een opmerkelijk groot deel van het oppervlak van het T-vormige gebouw in beslag te nemen. Alleen wat is het dan wat zoveel ruimte in beslag neemt? Op het antwoord van deze en de verschillende andere vragen moet u nog even wachten, want eerst moet ik binnen zien te komen. Gelukkig gaat dat zoals verwacht vlot en soepel en even later word ik na het aanbellen door één van de acht medewerkers naar de nabijgelegen ontvangstruimte geleid. De tijd voordat mijn gastheer verschijnt besteed ik zinvol door de drie volledig gevulde vitrinekasten aan een nader onderzoek te onderwerpen.

Feest der herkenning

Allereerst is er meteen het feest der herkenning. Want wie kent er niet het Tonar logo met het typerende geel en zwart. Hoewel de meeste fysieke platenzaken anno 2025 niet meer bestaan, weet ik wel nog heel goed hoe de specifieke houten kast de wand in menig platenzaak completeerde. Afgesloten door twee glazen schuifdeuren, bovenaan het verlichte Tonar logo en aan verschillende metalen dragers, hele rijen vervangingsnaalden voor een groot scala aan elementen. Hoewel deze vorm van presentatie niet in de vitrines in deze ruimte aanwezig is en er ook niet in zou passen, zijn er wel veel andere producten die bij menigeen een “aha” uitroep zou oproepen uitgestald. Wat bijvoorbeeld te denken van de bekende Tonar platenborstels, platenmatten, stroboscoopringen, stofrollers, reinigingsvloeistoffen, elementen en vervangingsnaalden. Maar ook zijn de befaamde Grado hoofdtelefoons en elementen aanwezig (Grado is één van de merken die Tonar voert) en nog veel meer. Terwijl ik nog in gedachten ben, betreden mijn gastheer Glenn Libgott en zijn zoon Ruben de knusse en gezellige ruimte. Nu ik hem zo zie heb ik laatstgenoemde nog niet zo lang geleden op de laatste iEar’ show in het Willem II stadion in Tilburg gezien. Ruben nam daar op dat moment de honneurs van Tonar International waar en het bedrijf pakte toen uit met een zowel forse als informatieve stand. Glenn blijkt volledig in mijn beeld van een warme en betrokken persoonlijkheid te passen die zijn bedrijf op gepassioneerde en gedreven wijze aanstuurt. Zoon Ruben komt eveneens hartelijk maar wel wat bedachtzamer over. Hij blijkt later in het gesprek over een enorme feitenkennis te beschikken en doet verder de marketing en communicatie met de pers van het bedrijf. Na hartelijk welkom door beide heren te zijn geheten en met een lekkere kop thee in de hand gaat Glenn van start met de geschiedenis van het bedrijf.

Wilf Libgott

Wilf Liebgott Import-Export

“Tonar International is op 1 augustus 1955 opgericht door mijn vader Wilf Libgott onder de naam Wilf Liebgott Import-Export. Mijn vader was van Canadese origine en wilde graag als beroep “chatered accountant” (professionele accountant met een erkende kwalificatie) worden. Aan het einde van zijn studie ging hij in 1942 als vrijwilliger in militaire dienst bij de Canadese luchtmacht en diende in Europa tot het einde van de oorlog. Bij zijn terugkeer naar Canada in augustus 1945, ontdekte hij dat hij het vliegen boven accountancy prefereerde. Daardoor keerde hij niet meer naar zijn geambieerde beroep terug en bleef vervolgens nog 1,5 jaar bij de luchtmacht in dienst. Maar ook Nederland lonkte. Want na de verwoestingen van de oorlog bleek de KLM druk op zoek naar nieuwe verkeersvliegers. Een beroep waar op dat moment een groot tekort aan was en waarbij veel piloten uit Engeland, de VS en Canada werden aangetrokken. Ook mijn vader werd gevraagd, doorstond de procedure waarna hij in februari 1947 in Nederland arriveerde. Maar hoe mooi het beroep ook was, de salarissen van piloten waren destijds nog geen vetpot. Dus ging hij op zeker moment uitkijken naar iets wat hij er in zijn vrije tijd bij kon doen. Eerst dacht hij aan fotografie, maar niet veel later vroegen enkele Nederlandse kennissen of hij niet zou kunnen proberen om hun producten in de Verenigde Staten te verkopen. Het ging om Nederlandse sigaren, stofzuigers en gereedschap, maar helaas had hij er ondanks zijn serieuze pogingen maar weinig succes mee. Tot op enig moment een importeur uit New York aan één van zijn afnemers edelstenen (zoals saffier, robijn) die horloges konden sieren wilde gaan leveren. Maar ook dit werd geen groot succes. Echter was de stap naar synthetische saffieren nog maar een kleine. Waarbij naar die producten wel een aanzienlijke vraag bleek te bestaan. Het begon zelfs zulke vormen aan te nemen dat mijn vader nog geen jaar later besloot om zich in 1954 bij de kamer van koophandel onder de naam Wilf Liebgott Import-Export in te schrijven. De officiële start was daarmee een feit.”

Archer International

“Vliegen deed hij ook nog steeds met veel plezier en zo had hij tussen 1954 en 1971 een dubbele baan. Piloot een de ene kant en zakenman aan de andere. Naarmate hij meer ervaring kreeg in het zakendoen, vergrootte dit ook zijn vaardigheden en handelsgebied. Het meest betrof dit lagers gemaakt van synthetische saffier en robijn uit Zwitserland die hij importeerde om ze daarna naar de Verenigde Staten te exporteren. Behalve de lagers die werden gebruikt in horloges, gasmeters, etc, ontstond er in die periode ook een groeiende vraag naar grammofoonnaalden. Om daaraan te voldoen liet hij in de VS Saffieren ‘pennetjes’ slijpen. Piepkleine cilindertjes die werden geslepen tot naaldpunten. Zo kwamen er scherpe punten, afgeronde punten en dubbele punten. Later werd mijn vader gevraagd of hij dan niet ook de hele naald zou kunnen leveren. Dus de naaldpunt in de cantilever gemonteerd. Na de nodige vijven en zessen lukte dit uiteindelijk en was hij er apetrots op om na enige tijd een ruim assortiment van maar liefst 10 verschillende modellen te kunnen aanbieden. Inmiddels bieden wij bij het huidige Tonar International 3000(!) verschillende vervangings- en originele naalden en meer dan 1000 verschillende elementen in alle bestaande varianten. Maar voor die periode (we praten over 1955) waren deze 10 modellen een ongekende mijlpaal. In datzelfde jaar liet mijn vader de naam van het bedrijf veranderen in Archer International. De redenen waren niet alleen dat het beter en professioneler overkwam, maar ook dat de eerdere naam te duidelijk maakte dat het om een éénmansbedrijf ging. De naam Archer had te maken met het gegeven dat hij in zijn jeugd aan boogschieten had gedaan en daar ook diverse wedstrijden mee had gewonnen. Het idee van richten met scherpe blik en vaste arm paste feilloos bij zijn gedachte over het bedrijf. De toevoeging ‘International’ was trouwens om het internationale van zijn familie uit te drukken. Hij was namelijk Canadees terwijl zijn vrouw Blanche was geboren in Frankrijk, terwijl zij samen in Nederland woonden.”

Grote verscheidenheid aan producten

Dat het hedendaagse Tonar nog veel meer producten verkoopt dan alleen vervangingsnaalden en accessoires, blijkt al in de beginjaren te zijn ontstaan. Want ook Archer International heeft in de loop der tijd veel verhandeld. Naast de eerdergenoemde producten waren er namelijk ook chronograaf horloges geschikt voor gebruik door piloten, diepzeeduikers en navigators populair. In 1959 ontstonden de eerste contacten met Japan op het gebied van het vervaardigen van saffiernaalden, complete elementen, reinigingsvloeistoffen, antistatische binnenhoezen en nog veel meer aanverwante producten. Het was een mooie en boeiende periode waarbij Wilf zich verdiepte in de andere levenswijze en cultuur die zo afweek van de zijde en die het hem vervolgens vergemakkelijkte om warme en duurzame contacten tot stand te brengen.

Tonar International

In de jaren zestig maakten lagers van halfedelsteen en puntjes niet langer meer het grootste deel van hun handel uit en verschoof de aandacht steeds meer naar grammofoonnaalden. Archer leverde ze ‘compleet’ wat wil zeggen klaar voor gebruik. Maar ook alleen de houders waar de klant zijn eigen diamantpuntjes in kon monteren, waren mogelijk. In 1964 liet de familie Libgott hun eigen handelsmerk registreren: Tonar. ‘de toon van Archer’ en in 1966 kwam de eerste geïllustreerde en gedrukte catalogus uit. Feitelijk bestond deze uit een groot uitvouwbaar vel papier dat ook aan de muur kon worden opgehangen en waarop alle verschillende typen naalden die het bedrijf op dat moment aanbood (267) werden getoond. Halverwege de zestiger jaren begonnen de VS en Canada hun allesoverheersende positie binnen dit segment te verliezen en verschoof de markt, mede door de toenemende welvaart, steeds meer naar Europa en ook naar andere delen van de wereld.

1970 - Glenn Libgott

Vanaf 1970 komt mijn gastheer van vandaag Glenn Libgott, voor het eerst in dit verhaal in beeld. Op dat moment studeerde hij nog chemie aan de Universiteit van Amsterdam, maar vroeg vader Wilf of hij als vakantiebaantje naalden wilde gaan verkopen. Hierna gebeurde er best verrassende dingen. Want terwijl de rest van het team de kennis over naalden stukje bij beetje eigen probeerde maken, benaderde Glenn dit veel meer wetenschappelijk. Dus voordat hij op maar één enkele naald ging verkopen, was hij vastbesloten om er vooraf alles over te leren en weten. Hieronder de eigenschappen van de toegepaste materialen, de verschillende productiestadia, hoe ze werken, de specifieke prestaties om relatie tot de verschillende systemen en ga maar door. Uiteindelijk was hij hierdoor de eerste vertegenwoordiger van Archer International. Een ander gelijklopend pad was de ontwikkeling van de verpakkingen. Want al die soorten naalden moeten wel op een duidelijke en logische manier worden gepresenteerd en ook hier had Glenn een goede kijk op. Van een knalrode plastic doos met deksel, naar de overgang van een handig open rack en gaandeweg steeds verder geperfectioneerde oplossingen. Door een vervelend medisch issue bij vader Wilf, nam Glenn tijdens zijn ziekte steeds meer taken over en kreeg daardoor steeds meer belangstelling voor de zaak. Hij raakte gefascineerd door de uitdagingen en mogelijkheden van de wereldhandel, maar wilde eigenlijk ook nog steeds chemisch ingenieur worden. Na lang aarzelen koos hij in 1972 toch voor Archer. In datzelfde jaar namen de opdrachten van het bedrijf een grote vlucht en werden de eerste werknemers aangetrokken. In 1973 werd Archer International een B.V.

1977 - Einde van een tijdperk

26 november 1977 was een inktzwarte dag voor het bedrijf toen Wilf werd getroffen door een zware hartinfarct, waarna hij enkele dagen later op 8 december overleed. Uiteraard heerste eerst een groot verdriet, want Wilf werd gerespecteerd en was geliefd bij iedereen. Maar daarna kwam ook het besef dat men door moest. Door met zijn idealen en vervolgens proberen om deze doelstellingen te blijven verwezenlijken. Een jaar later in 1978 was het de tijd van diversificatie. Het assortiment en aantal naalden bleef maar stijgen en voor al die productsoorten en maten waren verpakkingen nodig. De bulkhoeveelheden konden nog in eenvoudige plastic zakjes worden verpakt, maar de meer kwetsbare typen of de complete modellen werden in een variëteit van plastic dozen en doosjes met gestoffeerd schuimplastic verpakt. Dit zag er niet alleen strak en erg fraai uit, maar trok ook de aandacht van andere mensen. In november 1978 werd een overeenkomst gesloten met de fabrikant en werd de Gary Collection geïntroduceerd. Een brede collectie van allerlei maten en vormen van plastic doosjes en verpakkingen. Anno 2025 wordt deze inmiddels nog grotere collectie bestaande uit 350 standaardmaten onder de naam Plasticboxes.nl aangeboden. Een ideale oplossing voor bedrijven die niet het budget hebben om een eigen matrijs te laten maken of grootschalig in te kopen.

Heden en toekomst

Van de jaren tachtig maken we een sprong naar het heden. We starten nog wel even in die tijdspanne met de mededeling dat Archer International B.V. op 16 maart 1983 een merkregistratie indiende voor Tonar in de categorie Audio en wetenschappelijke producten. De oorspronkelijke merkhouder Archer International BV werd vanaf dat moment gewijzigd in Tonar International B.V. De bedrijfsnaam zoals we die ook vandaag de dag nog steeds kennen. En zo komen we na een lange omweg weer terecht in de gezellige ontvangstruimte in het inmiddels 4^e Tonar pand aan de beeldschermweg in Amersfoort. Na Glenn en zijn zoon Ruben, komt nu ook Glenn’s vrouw Alda-Lu Libgott binnen. Net terwijl u denkt dat Glenn misschien is getrouwd met een dame van Aziatische origine, blijkt niet minder waar. Alda-Lu is namelijk de samenvoeging van Alida Luberta en blijkt uit Friesland te komen. Alda-Lu is nog niet eerder in dit verhaal naar voren gekomen, maar is toch al sinds 1976 (het jaar dat ze is getrouwd met Glenn) een grote steun en toeverlaat voor het bedrijf. En nog steeds is ze regelmatig samen met Glenn en Ruben op nationale en internationale beurzen te vinden. Terwijl ondertussen goed voor de inwendige mens wordt gezorgd (Alda-Lu: “lust je soms ook een worstenbroodje Werner?”), ervaar ik ten volle de geweldige geschiedenis die door deze historisch geladen onderneming waart. Nee, er is niets oubolligs of stoffigs aan, want het pand is ruim en modern en de bedrijfsactiviteiten helemaal up to date met de nodige vernieuwende ideeën van onder andere zoon Ruben. Glenn: “Weet je wat het is Werner. Dit vak blijft gewoon enorm leuk en interessant. Toen digitaal aantrad in 1979 zag ik het even best somber in. Dit zou vast de wereld gaan veranderen en wat moesten we dan met ons bedrijf wat zeker in die periode bijna volledig op analoge plaat en tapeweergave was gericht? Maar gaandeweg ging deze bij mij denkbeeldige storm weer liggen en bleef de belangstelling voor vinyl onverwacht hoog.“

Educatieve rol

“Wat ook is gebleven is de belangrijke voorlichtingsrol”. Valt Ruben zijn vader bij: “Het klinkt je misschien vreemd in de oren, maar veel mensen hebben eigenlijk geen flauw idee dat een naald niet voor altijd goed blijft en dat je die om bepaalde tijd moet controleren en op een gegeven moment moet vervangen. Maar wist je ook dat het voor een echt goede en pure weergave, belangrijk is om zelfs een gloednieuwe plaat meteen te reinigen? Bij het persen van vinyl wordt namelijk een speciaal soort olie gebruikt. Dit zorgt enerzijds voor bescherming van de matrijs, maar dient er ook voor dat de vinylplaat gemakkelijk van de matrijs loskomt. Echter blijft er meestal ook een residu achter en dat kun je met behulp van een goede platenwasmachine (wij verkopen de beroemde Knosti) gemakkelijk verwijderen. Dus net als vroeger is de voorlichtingsrol enorm belangrijk. Een ander belangrijk aspect wat het meest duidelijk bij analoog plaatsvindt, is onthaasting. Het is een term die vandaag de dag veel wordt gebruikt en ook wel misbruikt. Maar bezig zijn met vinyl of analoge tapes, zorgt er namelijk voor dat je er bewuster mee bezig moet zijn. Het vinyl uit de hoes halen, op het plateau leggen, soms een ander toerental kiezen, de antistatische borstel eroverheen, eventueel de naald reinigen en deze naar de juiste positie op de plaat brengen en vervolgens laten zakken. Noem het een onbewuste vorm van therapie, maar feit is wel dat de meeste gebruikers het prettig vinden om ermee bezit te zijn.”

Rondleiding

Met deze bezielende woorden sluit ik deze inkijk in de geschiedenis en het heden van Tonar International af en gaan we ons opmaken voor de rondleiding door het pand. Een toer waar ik enorm benieuwd naar ben, want elementen, accessoires en reinigingsproducten nemen toch niet zoveel plaats in beslag? Na de ontvangstruimte blijkt aan het einde van de gang het kantoorgedeelte te zijn. Hier zijn Glenn en Ruben samen met verschillende andere collega’s dagelijks aan het werk om alle orders, in- en verkopen, marketing en administratie in goede banen te leiden. Vanuit daar gaan we terug naar de entree waar aan de zijkant een trap naar boven is. Eenmaal boven komen we in het heiligdom der heiligen en sta ik oog in oog met een bijna eindeloze hoeveelheid verpakkingen van de ‘kleinschalige onderdelen’. Dus elementen, armen, antistatische platenhoezen, borstels en ga maar door. En ook al zijn het vaak kleine onderdelen, als je er heel veel van bij elkaar bewaard zijn het er uiteindelijk toch heel veel. Glenn: “In dit magazijn is zo’n beetje het levenswerk van onze familie verzameld. Het zijn inmiddels 13.000 verschillende en met zorg bij elkaar verzamelde producten die zelfs wereldwijd aan een bijzondere behoefte voldoen.” Terwijl Glenn dit vertelt, kijk ik diep onder de indruk om mij heen naar de bijna eindeloze hoeveelheid aan kleine bakjes, doosjes en andersoortige kleine verpakkingen. Plotseling staat hij stil, trekt een willekeurig bakje open en toont zittend achter een microscoop een naaldvorm. “Feitelijk zijn het allemaal miniatuur kunstvormen” mompelt hij zacht en het is allemaal stuk voor stuk met zoveel zorg vervaardigd.

Magazijn

Na het wat kleinere magazijn boven, dalen we gezamenlijk weer de trap af naar beneden en betreden we het grote magazijn en met groot bedoel ik ook echt groot. Het zijn bijna stellingen tot aan de spreekwoordelijke horizon en dat is niet zo gek. Want het is de hele lang deel van het letter T-vormige gebouw dat helemaal door Tonar is gereserveerd. Wat er allemaal ligt opgeslagen? Eigenlijk grotendeels dat enorme assortiment aan Gary plastic doosjes en andere verpakkingen. Want dat blijkt allemaal heel veel ruimte in beslag te nemen. Terwijl we alles zo doornemen en ik alles in ogenschouw neem, ben ik mij steeds sterker bewust hoe groot de rol van de familie Libgott op ons aller muziekplezier is geweest. Van oprichter Wilf en zijn vrouw Blanche, naar Glenn met zijn wederhelft Alda-Lu, terwijl hun zoon Ruben als de nieuwe generatie met zijn vernieuwende kijk en aanpak op de gebieden marketing en strategie/art director, al meer dan warm staat te draaien.

Conclusie

Een 70-jarig jubilaris binnen de Nederlandse audiobranche is echt een unicum en dus heel bijzonder. Eigenlijk kan alleen Philips als merk eveneens aanspraak maken op deze bijzondere titel. Wel is een saillant en verdrietig detail dat Philips als merk dan nog wel bestaat, maar dat de toenmalige directeur Jan Timmer met zijn operatie Centurion ervoor heeft gezorgd dat alle verliesgevende en minder strategische activiteiten stopten of werden afgestoten. Ook de audiotak zat daar helaas bij. Tonar International mag op zijn beurt dan wel geen productiebedrijf zijn en is dat ook nooit geweest. Maar wel is het een indrukwekkende vraagbaak en leverancier van bijzonder kleine producten en eveneens bijzondere verpakkings- en representatiematerialen. Verder zijn naast het fameus uitgebreide, zeer gespecialiseerde assortiment van Tonar, ook de voorlichters rol en immer vooruitstrevende blik op de toekomst heel typerend. Het met de klant meedenken staat hier al 70 jaar hoog in het vaandel en zoals ik het nu bekijk, zal dit tot in de verre toekomst met dezelfde zorg en toewijding door de nieuwe garde worden voortgezet. Hollands glorie op zijn mooist

Fotografie: Werner Ero en Tonar International

Tonar International, tel: 033-4554511, e-mail: info@tonar.eu, www.tonar.eu