Review: Mutec MC-3+ USB en Mutec REF10 SE120 – Een meesterlijk goede timing

Wij muziekliefhebbers leven toch maar in mooie tijden. We hebben tegenwoordig niet enkel de keuze uit onze collectie compact disks of analoog vinyl, we hebben toegang tot vrijwel eindeloze bibliotheken met digitale content. Dankzij het steeds intuïtiever worden van streaming apps heeft het streamen van muziek inmiddels een enorme vlucht genomen en is vanuit de ‘nerdy’ computeraudio-hoek nu tot mainstream verworden. Audiofiele muziekliefhebbers hebben het concept streaming ondertussen ook breder omarmd. De technische ontwikkelingen hebben immers niet stilgestaan om de streaming geluidskwaliteit tot grote hoogte te laten stijgen. Denk hierbij aan ultra-precieze klok circuits, betere DAC-implementatie met eigen pre- en postprocessing hardware, slimmere algoritmen, schone voedingsbronnen, galvanisch gescheiden aansluitingen, resonantie dempende chassis, geoptimaliseerde in dual-mono en discreet opgebouwde analoge signaalwegen.

Zo kan ik nog wel een alinea doorgaan, want sommige fabrikanten voeren de bouwwijze van de topmodellen soms tot in de extremen door. Veel netwerkspelers en DAC’s in het high-end audiosegment staan vandaag de dag op een niveau gelijk aan die van de high-end compact disk spelers en platenspelers in dát specifieke tijdvak. Elk medium kent zijn eigen hoogtepunt, zo ook op het gebied van streaming audio, maar het mooie hiervan is dat het einde op het streaming-vlak nog lang niet in zicht is. Nostalgisch wegdromen bij vinyl of de zilveren schijf is fijn, maar streaming is ‘the way to go’ en een streaming bridge met losse DAC is vaak het gedroomde eindpunt. Gaandeweg zal er daarna worden geïnvesteerd in een audiofiele switch, betere interlinks, stroom- en netwerkkabels waarmee er aan het verbeteren van de geluidskwaliteit abrupt een einde lijkt te zijn gekomen. Of toch niet?

Digitaal upgraden

Jaren geleden was ik eens op bezoek in de Wisseloord studio’s waar mastering engineer en collega-auteur Sander van der Heide ons een technisch kijkje achter de schermen gaf. Het viel het redactieteam destijds op dat de studio gebruik maakt van een zogenaamde ‘masterklok’. Deze verzorgt een uiterst stabiel kloksignaal in de gehele studio omgeving wat tijdens de opname en het mastering proces essentieel is. Voor commerciële doeleinden? Behalve bij specialisten zoals Helios die zich al vele jaren richten op de professionele muziekindustrie, wordt zoiets op dat moment maar mondjesmaat aan consumenten aangeboden. Naarmate de jaren verstrijken zijn er gelukkig steeds meer producenten die zich richten op een accurater en beter geregeld kloksignaal voor muziekliefhebbers. De huidige categorieën kan ik ruwweg onderverdelen in masterklokken en de zogenaamde her-klokkers. Twee verschillende apparaten die elk een significante sprong in muziekbeleving kunnen realiseren. Hoe dit wordt gerealiseerd zal ik proberen in heldere taal uit te leggen.

Omdat de overdracht van digitale data bit voor bit op ‘seriële’ wijze geschiedt is een accuraat kloksignaal essentieel. Zeker bij een toename van de resolutie van de datastromen. Om de overdracht van de datastroom geordend en in het juiste tempo te laten plaatsvinden gebeurt dit met een bepaalde snelheid waarbij de bemonsteringsfrequentie van 44.1 of 48 kilohertz ten grondslag ligt. Deze kan met een factor twee, vier, acht en soms zelfs zestien worden vermenigvuldigd voor de gewenste sampling rate. De ontvanger (de omzetter) detecteert deze zelf en schakelt automatisch om naar dezelfde snelheid en hierna wordt de timing overgenomen door het eigen interne klokcircuit. Hierbij is het niet te voorkomen dat elk afzonderlijk component een kleine variatie in het kloksignaal heeft ten opzichte van de ander. Zo kan het gebeuren dat de stroom aan enen en nullen niet exact op het juiste moment wordt gelezen en ontstaat er jitter. Nu valt het effect hiervan door buffering, foutcorrectie en anti-jitter technologieën reuze mee, maar het is niet helemaal verwaarloosbaar.

Wanneer je gebruik maakt van één enkel stabiel werkend klokcircuit waarmee je alle digitale componenten in de keten met elkaar synchroniseert, dan zijn dergelijke onderlinge variaties vrijwel uitgesloten. Dit signaal kun je met een zogenaamde masterklok genereren. De door mij ontvangen Mutec REF10 SE120 is zo’n masterklok die precies dát doet. Dankzij het OCXO-klokcircuit genereert de REF10 een uiterst accuraat 10 MHz kloksignaal met een extreem lage fase-ruis van 116 dBc/Hz. Hiermee wordt jitter gereduceerd tot ongeveer 22 femto-seconden. Even voor een indruk, een Femto seconde is 1 biljoenste seconde. Dit is dus redelijk precies. Deze REF10 beschikt hierbij over acht geïsoleerde BNC-uitgangen waarvan twee van 50 ohm en zes van 75 ohm. Hiermee kan deze masterklok met een breed aanbod aan digitale componenten samenwerken. Maar wat als jouw streamer en DAC niet over een externe klokingang beschikken? Dan heb je aan zo’n externe masterklok alléén niets.

Hierom ontvang ik van Helios de Mutec MC-3+ USB herklokker. Deze beschikt, zoals elk digitaal audiocomponent, óók over een interne (master)klok. Het kloppend hart van de MC-3 bestaat uit Mutec’s eigen 1G kloktechnologie die is voorzien van een digitaal gecompenseerde kristaloscillator. Deze is preciezer dan het klokcircuit van de meeste digitale audiocomponenten. Behalve een interne masterklok beschikt deze MC-3 over meer functionaliteit. Dit is een klein digitaal wonderdoosje dat in veel van alle digitale behoeften voorziet. De MC-3 herstelt de timing en de flanken van het inkomende en uitgestuurde digitale signaal via S/PDIF, AES, USB en Toslink waarmee jitter wordt gereduceerd. Belangrijker, deze MC-3 schoont het vervuilde USB-signaal op door gelijkspanning en digitale ruis uit het digitale signaal en de voedingslijnen te filteren en stuurt het digitale signaal vervolgens uit via de AES of S/PDIF uitgang. Handig wanneer jouw DAC niet over een USB-audio ingang beschikt. Tenslotte heeft de MC-3 een 1-10 MHz klokingang waarop een nog accuratere externe masterklok zoals de REF10 kan worden aangesloten.

What happened to november…

Om het nut van deze Mutec herklokker vast te stellen, vergelijk ik in mijn eerste nieuwsgierigheid de S/PDIF geluidskwaliteit van een vintage Denon DCD-960 compact disk speler naar mijn trouwe Bryston BCD3 DAC. Wanneer ik het coaxiale S/PDIF signaal aanbied aan de MC-3 bijt de herklokker zich al snel vast in het signaal en laat bij A-B vergelijk inderdaad hele interessante verbeteringen horen. Het midden en hoog worden wat milder, de dynamiek neemt licht toe en ik bemerk bovenal een verbetering in het geluidsbeeld. Vervolgens sluit ik de REF10 op de MC-3 aan waarna ik nogmaals een mooie stap in geluidskwaliteit bemerk. De plaatsing en accentuering van de verschillende elementen komt nu dicht in de buurt van een modernere high-end compact disk speler. Ook heb ik eenzelfde vergelijk gedaan met mijn hoger gepositioneerde Bryston BCD3 compact disk speler. Deze neemt met de MC-3 en vervolgens met de REF10 nog eens twee vergelijkbare stappen in geluidskwaliteit. De kwaliteit van de bron heeft blijkbaar een grote invloed op het uiteindelijke eindresultaat. Hier kom ik later op terug.

Vervolgens breng ik een bezoek aan Dynaudio Benelux om de overige luistertesten via de USB-ingang uit te voeren. Hierbij ben ik vooral benieuwd wat de Mutec MC-3+ USB aan de digitale overdracht tussen de ARIES S1 en VEGA S1 kan verbeteren. Twee goed presterende instappers in de high-end streamingwereld. Om de verschillen optimaal te kunnen waarnemen heeft Dynaudio een Luxman L507z geïntegreerde versterker, twee Dynaudio Confidence 20 luidsprekers, een AURALiC ARIES S1 netwerkspeler en een VEGA S1 DAC neergezet voor me. De bekabeling is van voor tot achter afkomstig van de kabelmarktleider AudioQuest. De stroom wordt eerst gefilterd door een Niagara 1000 stroomfilter waarna elk component wordt gevoed door een Monsoon stroomkabel. De netwerk, USB en S/PDIF kabel zijn afkomstig uit de Diamond-series. William Tell Silver luidsprekerbekabeling maakt de keten compleet. Ja, ik ben vergeten welke interlink van AudioQuest er werd gebruikt, maar dat zul je me vast vergeven.

We voeren de luistertest als volgt uit. Eerst beluisteren we een nummer via een S/PDIF connectie tussen de streamer en DAC, daarna maken we een USB-connectie van de streamer naar de herklokker en met een S/PDIF kabel verbinding van de herklokker naar de DAC. Hierbij zorgen we ervoor dat alle niet gebruikte aansluitingen worden ontkoppeld om eventuele effecten van dubbele aarding te voorkomen. Hierbij gebruiken we de MC-3+ USB niet enkel als herklokker, maar ook als USB naar S/PDIF omzetter. We starten de sessie met The Sound Of Silence van The Ghost of Johny Cash, gevolgd door Big Bad John van Geoff Castellucci. Dit zijn nummers met een indrukwekkend klinkende zang en hierbij heb ik de indruk dat zang beter gearticuleerd en met meer energie wordt weergegeven. Wanneer ik het kloksignaal uit de REF10 masterklok aanbied bij de MC-3, ervaar ik een lichte toename in gewicht van zang, een preciezere articulatie en ook de transparantie neemt lichtjes toe.

Hierna kiezen we met het nummer Island van het album ‘The Ambient Collection’ van the Art of Noise een geheel ander genre. Een nummer dat we bovendien al vele jaren kennen. De elektrische piano kan in de aanslag soms wat fel naar voren komen, maar wordt steeds milder naarmate we de MC-3 en vervolgens de REF10 inzetten. Hierna selecteren we Opus for 4 (Remixed by Youth). Naarmate ik de stream opschoon en er vervolgens het masterklok signaal aan toevoeg ervaar ik telkens een toename in focus van het geluidsbeeld. Hierbij hoor ik effecten verder naar voor-, achtergrond, plafond en de flanken verplaatsen. Ik beluister meer echo-effecten en iets meer microdetail. Maar dan valt iets opmerkelijks op. De achtergrondzangeres die het continue ‘no-sense’ lijntje in de achtergrond uitspreekt, wordt nog eens een flink stuk verder de achtergrond in geplaatst waarmee de geluidsdiepte toeneemt. Het einde van haar continue tekstlijn komt uiteindelijk bij November, maar deze blijkt (te) ver in de diepte te zijn verdwenen. Deze lijkt met een zuivere S/PDIF verbinding meer op de voorgrond te staan dan met de tussenkomst van het Mutec duo. Wanneer we terugkeren naar een pure S/PDIF verbinding tussen de ARIES en VEGA is November weer overduidelijk terug in de ruimte.

Oordeel

Tijdens mijn luistertesten heb ik verschillende indrukken opgedaan van de MC-3+ USB, al dan niet in combinatie met de REF10 masterklok. Een toevoeging met de Mutec MC-3+ USB laat inderdaad veranderingen horen, maar die zijn niet in elke situatie even groot. Het zijn allemaal kleine veranderingen die bij elkaar opgeteld een hoorbaar verschil maken. Wij ervaarden dat de geluidsbeleving met de Mutec vooral preciezer, analytischer en misschien technisch correcter werd weergegeven. Ook bemerkten we een lichte toename in het geluidsvolume bij de tussenkomst van de MC-3 herklokker. Hiermee ervaar ik dat het geluidsbeeld een stukje meer richting de luisterpositie komt. Dit is echter maar het halve verhaal, want de gebruikte netwerkspeler, DAC en de overige set hebben een flinke invloed op de uiteindelijke geluidsbeleving. Heb je een erg warm klinkende set waarbij een scherpere aftekening van zang en instrumenten gewenst is, zet deze MC-3+ USB de puntjes op de spreekwoordelijke ‘i’. Heb je een erg analytisch klinkende set, dan kunnen de verschillen anders uitpakken. Niet alleen de set is bepalend, maar ook jouw klankvoorkeuren.

Helios behaalt hele goede resultaten in combinatie met de Mytec Brooklyn DAC3. In mijn situatie heb ik met twee verschillende DAC’s en bronnen getest. De grootste verschillen bemerkte ikzelf met mijn Bryston BDA3-DAC en de vintage DCD-960 uit de jaren ’80. Minder grote verschillen beluisterde ik met de AURALiC ARIES S1 en de VEGA S1. De geluidskwaliteit met de moderne AURALiC ARIES S1 als bron is significant beter dan met de oude Denon. Betekent dit dat de Bryston Denon combinatie ondermaats werkt? Nee, beslist niet. De architectuur, de verwerking van de data, het ontbreken van galvanisch gescheiden ingangen én de implementatie van de DAC-chips is anders. Ook is het digitale signaal van de oude Denon minder accuraat en hier voegt de MC-3 een mooie verbetering toe. Bij de ARIES S1 en de VEGA S1 is de situatie anders. Beide zijn ontwikkeld conform de laatste digitale technologie en bezitten al over een uiterst accuraat Femto klokcircuit. De VEGA DAC beschikt over galvanisch gescheiden ingangen en bovendien wordt de datastroom door de AURALiC-eigen FPGA-processor ook opnieuw geklokt. Maak je dan nog gebruik van de L-Link connectie, dan is jitter tussen streaming bron en de DAC zelfs helemaal uitgesloten.

Kan ik de Mutec MC-3+ USB voor thuisgebruik aanbevelen? Ja, de herklokker voegt in de meeste situaties zeker meerwaarde toe. Heb je een DAC zonder USB-audio ingang, dan is de MC-3+ USB absoluut een zinvolle aanvulling. Maak je voor het streamen gebruik van een tablet of computer, dan is de investering in een MC-3+ USB aan te raden vanwege de filtering van het vervuilde USB-signaal. Maar, let op. De MC-3+ USB is niet voorzien van een USB-uitgang dus een USB-signaal insturen en gefilterd naar een USB-DAC uitsturen behoort niet tot de mogelijkheden. Gebruik je meerdere digitale geluidsbronnen in jouw set en gebruik je een vroegere generatie DAC zonder ingenieuze pre- en post hardware processing en galvanisch gescheiden ingangen, dan trek je alle inkomende streams naar een hoger niveau waarmee de DAC de data beter en efficiënter zal verwerken. Hierbij is het belangrijk te weten dat ook de kwaliteit van de digitale bron voor een groot deel verantwoordelijk is voor de uiteindelijke kwaliteitswinst. Bij een vintage cd-speler met een verouderde digitale signaalverwerking is de sprong misschien groter dan bij een moderne digitale bron. De absolute winst in geluidskwaliteit bij modernere en hoger gepositioneerde bronnen in combinatie met de MC-3+ USB is het hoogst. Met de toevoeging van de REF10 SE120 wordt dit nog eens substantieel verbeterd, maar hier is de prijs van de extra investering niet verwaarloosbaar. Het is hierbij dus vooral de vraag hoever je zelf wilt gaan.

Conclusie

Met de Mutec MC-3+ USB stabiliseer je de digitale overdracht en ontdoe je de digitale datastromen van digitale imperfecties zoals ruis, offset en jitter. Voor muziekproducenten is dit een waardevol Zwitsers zakmes en voor kritische muziekliefhebbers kan deze functionele MC-3 een mooie winst in dynamiek, transparantie en in plaatsing realiseren. Overweeg je de stap naar een nieuwe speler en USB-DAC, dan kan de Mutec MC-3+ USB, al dan niet in combinatie met de REF10 SE120 masterklok je een vergelijkbare winst in geluidskwaliteit opleveren. Misschien zelfs wel tegen een gunstiger investeringsbedrag.

Prijzen

Mutec MC-3+ USB € 1.073,-
Mutec REF10 SE120 € 3.140,-

Helios Pro Audio Solutions, www.helios.nl