Litouwen is een land van…? Precies, zo dacht ik eerst ook. Waarbij ik niet veel verder kwam dan dat het een van de drie Baltische staten is. Op audiogebied ken ik de power conditioners van Audes en de luidsprekers van Estelon uit Estland, terwijl uit Letland het merk Sound of Eden afkomstig is. Van Litouwen had ik echter geen idee. Toch zijn er meerdere, waarbij één merk er echt uitspringt: LessLoss. Eigenaar en hoofdontwerper Louis Motek is een van de meest out-of-the-box denkende ontwerpers in de branche. Een visionair die tevens een geheel eigen weg volgt.
Wat hij wil is de magische geluidskwaliteit die je normaal slechts een paar keer per jaar ervaart, vaker mogelijk maken. Om dat nobele doel te bereiken bracht LessLoss door de jaren heen een reeks aan soms bizar effectieve producten uit. Met zijn nieuwste creatie, de Giant Steps-voeten, tilt Louis dat heilige audiovuur naar een nieuw en ongekend hoog niveau.
To tweak of not to tweak, that’s the question.
Als recensent vind je bepaalde producten en productgroepen leuk om te doen, terwijl je met andere toch aanmerkelijk minder hebt. Gek genoeg krijg ik laatstgenoemden best regelmatig aangeboden. Toch is ook deze groep net zo goed in staat om specifieke dingen met de weergave te doen. Ik heb het dan over wat we in het vakjargon ‘tweaks’ noemen. De reden dat ik er vaak minder enthousiast van word, is dat ik er niet van houd dat er vervolgens een soort van fantasiegeluid wordt gecreëerd. Waar ik wél iets mee heb, zijn oplossingen die bepaalde problemen kunnen minimaliseren of zelfs oplossen. In dat geval heb ik het over het sturen, harmoniseren of (deels) blokkeren van elektromagnetische velden, de aarding van componenten, elektrostatische en ionische invloeden, en ga zo maar door. Ook de hier te testen apparaatvoeten behoren wat mij betreft bij de meest interessante en vaak effectieve tweaks. Wel geldt hier net zoals bij de meeste andere beïnvloedingen, het bekende trial-and-error-verhaal. Wees dus bewust van de aspecten die u graag veranderd of verbeterd zou willen zien. Zeker bij dit soort vaak kostbare aankopen. Maar zoals verwacht heeft Louis dit oeuvre op zijn geheel onnavolgbare wijze onder de loep genomen. Daarbij blijken de Giant Steps-voeten in staat om compleet andere aspecten in de weergave te kunnen sturen dan heel veel andere concurrenten.
Wat is het en hoe werkt het – kraftpapier
LessLoss’ nieuwste product heet Giant Steps, een nieuw soort apparaatvoeten zoals ik ze nog niet eerder ben tegengekomen. Verpakt in een voor het merk typerend eenvoudig maar stijlvol zwart kartonnen doosje, bevindt zich een 200 gram zware zwarte schijf met een hoogte van 17 mm en een diameter van 50 mm. In eerste instantie lijkt het schijfje van hout, maar het blijkt te bestaan uit hars-geïmpregneerd kraftpapier. Dat materiaal kennen we eigenlijk allemaal. Denk daarbij aan kaftpapier voor boeken, de bekende bruine boodschappentassen of van die grote enveloppen. Door het kraftproces blijven sterke cellulosevezels over, waardoor het materiaal sterk, scheurresistent en drukbestendig is. Het belangrijkste voordeel in dit LessLoss geval, is dat de lange cellulosevezels energie kunnen absorberen en verspreiden. Wanneer je tientallen lagen stapelt, ontstaat een complex, anisotroop materiaal (materiaal waarvan de eigenschappen per richting verschillen) dat microtrillingen efficiënt omzet in warmte en zo vermindert. Bovendien worden de lagen met een specifiek patroon geperst en gelijmd, waardoor een intern structuur-labyrint ontstaat. De Giant Steps voelen met hun 200 gram per voet best wel licht aan, maar blijken tevens extreem stijf in de drukrichting. Het materiaal is niet resonant zoals hout of metaal, en niet ‘terugverend’ zoals rubber. Veel high-end apparaatvoeten zijn doorgaans van aluminium, staal of brons vervaardigd en bezitten vaak een eigen klankkleur door microresonanties en vibraties. Kraftpapier doet dat niet, waardoor de weergave natuurlijker en schoner blijft. LessLoss streeft naar “noise reduction without tonal coloration” en hun formule sluit hier perfect op aan.
Onderdelen en werking
Hoewel het gelaagde kraftpapier de belangrijke mechanisch-dempende basis vormt, bestaat het overige deel van de Giant Steps-voet uit een zorgvuldig samengestelde interne structuur. Direct onder de kraftpapieren ring bevindt zich namelijk een kern die volledig is gevuld met een glasheldere epoxyhars. Het zichtbare spiraalvormige element blijkt dus geen sticker, maar een keihard, inert blok. Binnenin kan daardoor geen bewegingsvrijheid of microtrilling optreden. Het in het hars gegoten spiraalvormige element bestaat gedeeltelijk uit ferromagnetisch materiaal (ijzer) en deels uit een diamagnetisch component (materialen die zwak worden afgestoten door magnetische velden). Het diamagnetische deel temperen subtiele elektromagnetische ruis, die normaal niet hoorbaar is maar wel invloed kan hebben op microdynamiek en ruimtelijkheid. De spiraalstructuur zorgt ervoor dat energie niet rechtlijnig kan bewegen, waardoor deze sneller wordt afgebroken en verspreid.
Zwevende constructie
Op het eerste gezicht rust het zelf te plaatsen apparaat volledig op de voet. Maar in werkelijkheid draagt de buitenring van kraftpapier het gewicht, terwijl de kern ‘zweeft’. Zo kan de kern optimaal functioneren als absorptiemodule zonder mechanische energie toe te voegen. Aan de onderzijde en rondom de voet vinden we een messing ring. Deze blijkt niet zozeer een cosmetische functie te hebben als meer dat hij twee andere belangrijke taken voor zijn rekening neemt. Zo voorkomt het materiaal dat de voet zelf een ‘meezingende’ of mee resonerende klankkleur introduceert en dient het messing als een zogenaamde energie-afleider. Met andere woorden voorkomt het messing dat trillingen terug naar het apparaat kunnen vloeien. In combinatie met de epoxy-kern en de magnetisch-actieve spiraal, ontstaat een hybride systeem dat zowel fysieke vibraties als elektromagnetische micro-ruis overtuigend neutraliseert.
Toepassen
Zoals altijd is Louis niet zuinig en krijg ik de kans om flink te experimenteren met een groot aantal Giant Steps-voeten. Ze worden los van bestaande apparaatvoeten geplaatst en bij voorkeur in groepen van drie of vier. In eerste instantie vind ik niet duidelijk op welke wijze je het apparaat op de voeten moet zetten. Totdat ik op één van de foto’s zie dat er een gaatje in één van de vlakke zijdes in aangebracht. Het gaatje blijkt bedoeld om bijvoorbeeld een spikevoet in te steken, dus dat zal dan de bovenkant zijn. Althans lijkt het mij logisch om dat als de bovenkant aan te houden. Vooral omdat aan de andere kant het verdiept aangebrachte spiraal in de epoxyhars zichtbaar is en je bij gebruik van die zijde een grotere kans hebt dat een deel van de apparaatbehuizing die je erop wilt plaatsen, er onbedoeld toch op zou rusten. In tegenstelling tot andere testen waar ik altijd de reeks apparaten noem die ik gebruik, heeft dat bij dit verhaal minder zin. Met name omdat de Giant Steps voeten niet binnen de elektrisch met elkaar verbonden keten functioneren maar erbuiten. In een testfase die een maand in beslag heeft genomen, heb ik de voeten onder alle eigen- en testproducten gebruikt, als meegenomen naar verschillende vrienden. Het leuke en interessante daarbij was dat geen van hen de achtergronden van de Giant Steps voeten vooraf wist. Dus was het vooral het desbetreffende apparaat optillen en de voeten in een drie- of viertal onder de behuizing plaatsen. Liefst niet onder de eigen apparaatvoeten met als reden dat daardoor de effectiviteit van de werking kan worden verminderd. Wanneer het even kan is het (ook visueel) de beste oplossing om de Giant Steps op de plek van de bestaande voeten te positioneren.
Luisteren 1
Tijdens de eerste sessie ben ik te gast bij een goede vriend die over een fraai uitgewerkt high-end systeem beschikt. Zijn rack is een Pagode Edition MKII van het Duitse Finite Elemente. Een audiomeubel dat door zijn homogene eigenschappen en weinig eigenklank, een sterk uitganspunt voor iedere test vormt. Het eerste apparaat van onze ‘tweak drang’ is de Wizzard streamer van het Nederlandse Mirror Image van ontwerper Rick Paap. Hoewel klankmatig zeer overtuigend heeft mijn vriend bij aankoop bewust voor de meest basale uitvoering gekozen. Dat houdt feitelijk in dat de normaliter aangebrachte ‘luxe’ dempende opzetpanelen bij de behuizing ontbreken. Op zich niet erg, maar het directe gevolg is daardoor wel dat het relatief dunne plaatwerk sterker in trilling kan komen. De (drie) Giant Steps voeten plaatsen we naast de bestaande en door de bijna gelijke hoogte valt er visueel maar weinig verschil te zien. Iets wat bij de klank wel anders uitvalt! Want wat ik nu hoor komt sterk overeen met hetgeen ik waarnam bij een collega die een PS Audio stroom regenerator had aangeschaft. Terwijl daar de klank hetzelfde bleef, was het net of mijn brein met de regeneratorfunctie ingeschakeld, minder hoefde te rekenen. Dit was een heel bijzondere ervaring en een fenomeen dat ik nog niet eerder zo duidelijk heb ervaren. Want terwijl het geluid daarvoor ook al helemaal goed leek, zaten er schijnbaar toch artefacten in. Stoorinvloeden die konden worden verminderd door het regeneren van de stroom in zijn situatie (een groot appartementencomplex in een stad). Bij mijn vriend met de Mirror Image streamer met de Giant Steps ervoer ik eenzelfde soort fenomeen. Weer ontstond er een duidelijk gevoel van een lagere belasting voor je brein, waardoor je meer gelegenheid kreeg om dieper in de muziek te komen. En daar bleef het niet bij want in tegenstelling tot de PS Audio, veranderde er bij de Giant Steps voeten ook tonaal opmerkelijk veel. Zo werd het geluid vloeiender, verfijnder, meer open en de tonaliteit rijker zonder dat het geluid gekleurd of warm werd. Het verschil was zo groot dat het grensde aan “wauw”. Wat ook opmerkelijk verbeterde was de ruimtelijkheid en dan met name het langer uitsterven en de gelaagdheid. Nu is de weergave in zijn setting en ruimte van nature al mooi los en 3D, maar met de Giant Step voeten ontstonden echt nieuwe inzichten. Bizar en ook wezenlijk anders in werking dan de andere voeten die ik ooit heb uitgeprobeerd.
Luisteren 2
Na deze opmerkelijke eerste kennismaking zet ik in mijn eigen luisterruimte de ontdekkingstocht voort. Net als bij mijn vriend start ik als eerste met zowel de streamer als de bezetting met drie voeten. Normaal staat deze Grimm MU1 op een soort van kruisvormige plint van geringe hoogte als voeten. Hierdoor zijn in tegenstelling tot de Mirror Image de hogere LessLoss voeten wel duidelijk als zodanig zichtbaar. Ook bezitten beiden een zwarte kleurstelling. Een setting waardoor het geheel er zeker door de messing ring rond de voeten, aantrekkelijk uitziet. Dat de verzonken draaiknop van de MU1 ook in dezelfde kleur is uitgevoerd, is dan een leuke extra. Hoewel de MU1 zowat in alles anders is dan de Wizzard streamer, blijken de klankmatige aspecten van de Giant Steps verrassend goed herkenbaar en overeen te komen. Let wel, we hebben het hier over een streamer en dus niet een mechanisch aangedreven cd-loopwerk! Maar ook nu weer die opvallend vloeiende en rijke tonaliteit enerzijds en een hoge transparantie en openheid anderzijds. De toch al prachtige 3D presentatie van de Grimm gaat nu zelfs richting panoramisch. Door al deze uitgewogen eigenschappen worden ook minder goed opgenomen opnamen nog steeds appetijtelijk voor het voetlicht gebracht. Met andere woorden ben je je minder bewust van de (reproductie) techniek en dat zonder dat alles met de mantel der liefde wordt bedekt. Wel moet ik zeggen dat de Grimm deze voeten niet dringend nodig heeft en dat het hier meer een keuze is welke kant je met je set op wilt, of wat je smaak is qua muziekbeleving. Na de Grimm ga ik ‘los’ op zowel de Zanden 6000 buizenversterkers als de Trilogy 925 geïntegreerde transistorversterker die met een flink deel van het vermogen in klasse A geschakeld. Bij de Zanden maak ik bewust gebruik van vier voeten, terwijl ik er bij de 925 bewust drie benut. Hoewel de richting van de eigenschappen ook hier in dezelfde richting gaat, werkt het wel anders uit. Mooi vind ik dat de eigenschappen niet ongewenst opstapelen. Dus ook hier wordt de weergave niet warmer of nog meer vloeiend. Wel ervaar ik bij beide versterkers een nieuw soort rust en een natuurlijke toename van transparantie bij een specifieke afname van stress. Stress waarvan je niet wist dat die er was, maar eenmaal weg een extra laagje rust en overzicht biedt.
Drie of vier voeten
Een leuke en boeiende variant in deze test wordt tenslotte gevormd door het aantal te gebruiken voeten. Buiten het gegeven dat je met drie voeten in deze test $ 417,- bespaard, heeft het ook best duidelijke auditieve invloed. Met drie voeten blijkt de weergave namelijk nog neutraler, iets meer open, luchtiger en sneller over te komen. Het zijn geen schokkende verschillen, maar al naargelang de wensen en behoeftes, kan dit precies tot het gewenste verschil leiden. Als leidraad kun je spreken dat drie voeten goed passen bij apparaten waar microtrillingen een sterk effect op kunnen hebben. Denk daarbij aan DAC’s, streamers, cd-loopwerken, phonotrappen en voorversterkers. Vier voeten passen dan weer beter bij zwaardere apparaten zoals versterkers of wanneer de weergave wat voller en rijker mag.
Conclusie
De afgelopen 30 jaar heb ik een groot aantal apparaatvoeten thuis uit kunnen proberen. Sommigen fungeerden zeer goed en effectief, maar de meesten veranderde meer dan dat ze in staat waren het eindresultaat te verbeteren. De LessLoss Giant Steps horen bij de buitencategorie. Ze werken niet alleen anders dan alle andere voeten op de markt, maar fungeren ook complementair. Met andere woorden zijn ze in staat de stoorvloer daadwerkelijk te verlagen, waarbij de klankmatige insteek er één van neutraliteit is. Waar ze dus niet voor zijn ontworpen is om uw systeem van een bepaalde sound te voorzien. Wat ze wel doen is de rust, overzicht en natuurlijkheid in uw systeem versterken. Nog beter is om te zeggen dat ze de artefacten verminderen waardoor de natuurlijke schoonheid en eigenschappen beter voor het voetlicht kunnen worden gebracht. Vierhonderd euro per apparaatvoet vind ik een hele hoop geld. En aan de constructie zou je het er zonder verdere uitleg niet af zien. Maar onderhuids zit er een enorme berg knowhow in het ontwerp en behoort het bij de LessLoss ontwerpen waar Louis Motek het meest trots op is. Well done Louis!
Fotografie: LessLoss
Reacties (0)