Anamorf videofilmen – Beleef de brede filmische look van weleer

Het woord ‘anamorf’ is afkomstig van het Grieks en betekent transformatie, of hervormen. In de cinepraktijk komt dit neer op het met een speciaal anamorf objectief breed beeld in een standaard frame te persen. Vervolgens wordt dit filmbeeld ‘de-squeezed’ , oftewel uitgerekt, om het uiteindelijke beeld te creëren. Hiermee ontstaat een dramatisch visueel stijleffect dat samen met de andere kenmerken van lensflares of steaks, een dromerige sfeer en de ovale Bokeh de filmische look genoemd wordt.

Traditioneel gebruikt de cineast anamorfe objectieven voor het creëren van deze filmische look. Door hun constructie maken anamorfe optieken beelden met een horizontale compressie. Als je deze anamorfe shots vervolgens ‘decomprimeert’ ontstaat er een panoramische beeldverhouding met fraaie ovaalvormige Bokeh, dikwijls lichte tonvormige vervorming en horizontale lensflares. Behalve bij video- en film is anamorf tevens in trek bij de fotografie.

“Doctor Who: The Woman Who Fell to Earth”, DP: Denis Crossan

Meerdere wegen naar het anamorfe Rome

Voorheen was anamorf een aangelegenheid van bioscooplenzen en analoge 35 mm filmemulsies. Naast objectieven ook optische anamorfe adapters. In het huidige digitale tijdperk leiden er echter meerdere wegen naar het ‘anamorfische Rome’. Te beginnen met de beeldverhouding op de sensor van de camera. Die kan op de stand/formaat anamorf, bijvoorbeeld 2,3:1, ingesteld worden. Met de komst van Open Gate is het heel eenvoudig om anamorfe beelduitsneden met het behoud van een hoge resolutie te creëren. De bijbehorende gele, blauwe of bronskleurige streaks pak je er bij door een dergelijk optisch filter voor de cameralens te monteren.

Bij de montage past de filmmaker eerst de beeldverhouding naar anamorf aan. Bepaal daarbij de geschikte mate van desquezing. Vervolgens gaat de trukendoos bij de lenseffecten open. Daar staan meestal gewoon de gekleurde lensflares en streaks bij. Desgewenst ook nog een beetje dromerig of mistig sfeertje en de anamorfe filmische look is geboren. NLE-pakketten zoals DaVinci Resolve Studio 20 bieden hiervoor uitgebreide creatieve mogelijkheden.

Uiteraard zijn er ook LUTs voor het scheppen van de anamorfische filmlook. Die bieden tal van instelmogelijkheden. Let er wel op dat de beeldkwaliteit niet ongewenst achteruit gaat.

Op de smartphone gebruik je een speciale app en anamorfe voorzetlens. Die voorzet-objectiefjes zijn verkrijgbaar in de genoemde gekleurde lensflares. Het lukt allemaal best aardig om op deze wijze de filmische look te scheppen doch het blijft allemaal wel smartphone-beeld.

Het anamorfe objectief

Hoe je het ook wendt of keert, het anamorfe objectief geeft de beste resultaten. Dat is ook niet verwonderlijk want het lensontwerp is zo geconstrueerd dat het de best mogelijk optische resultaten geeft. Vroeger waren anamorfe objectieven nauwelijks betaalbaar voor de hobbyist of kleinere professional. Daar is dankzij merken zoals Sirui en Venus Laowa gelukkig verandering in gekomen. De prijzen bij nieuwe anamorfe objectieven starten bij 350 euro en tweedehands 180 euro. En voorzetobjectieven voor de smartphone zijn helemaal niet duur.

Er zijn een aantal zaken om rekening mee te houden bij de aanschaf van een anamorf objectief. Geschikt voor het desbetreffende sensorformaat is een pre. Dat luistert gewoon heel nauw. Een anamorf objectief ontworpen voor APS-C voldoet niet bij fullframe. En bij het voordelige MFT pakt de lengte van het brandpunt tweemaal langer uit. De meest gebruikte brandpunten zijn 35 en 70mm kleinbeeld.

Let bij de aanschaf met name op de ‘squeeze factor’ of ‘knijpfactor’. Hoe hoger de knijpfactor, hoe meer je beelden worden samengedrukt en hoe duidelijker de anamorfe kenmerken zijn. Doorgaans bedraagt de knijpfactor 1,33x. Dit schept de gewenste beeldverhouding en maakt sterke lensflares op een gewone 16:9 sensor en de Bokeh-vervorming is nauwelijks merkbaar. Kies een anamorf objectief met een knijpfactor van 1,55-1,6x of hoger voor een meer uitgesproken effect. Het meest toegepaste type anamorfische lens is een 2x, die oorspronkelijk was ontworpen om een beeldverhouding van 2,39:1 te geven.

De lichtsterke van de anamorfe objectieven is behoorlijk. Regelmatig F1,8 of F2. Het diafragma wordt overigens in de filmische T-waarden aangegeven. Zolang de gebruiker geen goedkope Chinese troep aanschaft presteren de budget anamorfe merken best goed. Er zijn echter een aantal beperkingen: De meeste anamorfe objectieven zijn geheel handmatig. Slechts een enkeling beschikt over AF. Op een paar dure zoomobjectieven na gaat het om primelenzen met een vast brandpuntsafstand. Voor meerdere brandpunten heb je al snel een setje verschillende anamorfe objectieven nodig. De anamorfe objectieven kunnen in meerdere flare/streakkleuren leverbaar zijn. Dat hangt af van de coating. Die geeft zowel de kleur als een versterking van de flares.

De anamorfe adapter

Een anamorfe adapter gebruik je om een gewoon objectief te veranderen in een anamorf exemplaar. De video/fotograaf monteert de anamorfe adapter voor de cameralens. Deze adapter creëert in het opgenomen beeld de anamorfe knijpvorm, ovale Bokeh en lensflares. Desgewenst ook in verschillende flare-kleuren te koop. Hoewel deze adapters niet zo handig zijn als speciale anamorfe lenzen kun je er toch goede resultaten mee behalen. en belangrijk voordeel is natuurlijk dat je nu niet meer een hele set aparte anamorfe objectieven dient aan te schaffen. Een enkele anamorfe adapter volstaat mits de filterdraad maar hetzelfde is.

Er zijn ook zogenaamde vintage anamorfe adapters in omloop. Heel betaalbaar maar het gaat wel om oude bioscooplenzen. Die zijn niet ontworpen voor video (kunnen echter wel leuke resultaten opleveren) en de lensmount zal regelmatig moeten worden aangepast. Iets voor de knutselaar. De anamorfe voorzetadapter voor smartphone werd al genoemd. De kwaliteit van merken als ‘Moment’ is lang niet slecht. Verwacht echter niet dezelfde prestaties als bij videofilmende systeemcamera’s.

Streakfilters

Voor een extra sterk effect bij de lensflares of streaks zijn er twee mogelijkheden:
1. Koop een optisch streakfilter. Dit filter creëert een horizontaal lensflare-effect bij sterke lichtbronnen. Voorzichtigheid is geboden want zij kunnen bij echt sterke lichtbronnen flink gaan overdrijven. Optische streakfilters zijn niet duur.
2. Gebruik de lenseffecten van de montagesoftware. Alternatief een speciale LUT of app. Daarmee zijn ook goede anamorfische lichtprestaties mee te bereiken.

Instellingen

Het anamorfe objectief is geheel handmatig bij het scherpstellen en het kiezen van het diafragma. De gebruikte camera zet je daarom op M. Het scherpstellen kan wat lastig zijn. Gebruik zo nodig een scherpstelhulp zoals focus peaking of een externe monitor. Het diafragma met T-waarden draait geheel traploos. Welkom bij video doch soms een beetje ongewoon bij foto.

Kies in het cameramenu voor anamorf de juiste squeze factor. Bijvoorbeeld 1,33 knijpfactor. Daarnaast het gewenste opnameformaat. Bijvoorbeeld 16:9. Bij het afspelen in de camera vindt correctie naar het gekozen weergaveformaat plaats. Bij de montage eerst een project in de gewenste pixelafmetingen kiezen. Naar keuze in volledig beeld of met zwarte randen boven en onder. Vervolgens de juiste desqueze kiezen.

Andere anamorfe lensaspecten

Anamorfische objectieven vervagen de achtergrond meer dan gelijkwaardige bolvormige lenzen. Hoe meer de lens samenknijpt, hoe sterker dit effect. Een prima manier om onderwerpen los te maken van hun achtergrond. Sommige anamorfische exemplaren vergroten objecten dichter bij de camera onevenredig sterk. Tot vervorming van gezichten aan toe. De zogenaamde fall off is een afname in scherpte naarmate je van het midden van het beeld afgaat. Dit effect is sterker aanwezig bij een klassieke anamorfische lens, vooral bij vintage lenzen. Cineasten benutten deze zwakte om zachtere en organischere beelden te produceren. De focus roll is een ‘organische’ overgang tussen scherpe en onscherpe elementen. Geliefd bij filmmakers om onderwerpen op een waargenomen realistischere manier te integreren met hun achtergrond.

Een flinke vervorming tref je eigenlijk alleen nog maar aan bij vintage anamorfe objectieven. Dat kan zo zijn charme hebben doch bij de moderne anamorfe objectieven is deze vrij gering.

Enige focus breathing kan voorkomen. Dat is iets zoomen bij het scherpstellen Bij duurdere anamorfische objectieven is dit focus-ademen vakkundig weggewerkt. Let er bij het niet direct opnemen in anamorf op voldoende overblijvende beeldkwaliteit in resolutie en pixels bij een uitsnede of digitale bewerking.  Bij grotere Open Gate sensoren, 4K, 5K, 6K of 8K zal dat geen probleem vormen.

Tot slot

Anamorf creëert bij video de befaamde filmische look van weleer. Niet echt moeilijk om op te nemen en verder te monteren. Echt iets om jezelf eens lekker creatief op uit te leven.