Scriabin – The Complete piano sonates – Yunjie Chen, piano
Opname maart 2019 en november 2023, Studio Residence Leipzig – Accentus Music ACC306391 (2CD) – PCM2.0
Alexander Scriabin (1872-1915) was medeleerling van Serge Rachmaninov op het conservatorium van Moskou, maar hoe totaal anders klinkt hun muziek ten opzichte van elkaar. Is Rachmaninov melodieus, melancholisch en laatromantisch, Scriabin is mysterieus en geheimzinnig. In het wikipedia lemma (nl.wikipedia.org/wiki/Aleksandr_Scriabin) vind je interessante informatie omtrent deze bijna vergeten grote Russische componist en pianist. Een van de pleitbezorgers van Scriabins muziek is niemand minder dan Vladimir Horowitz – één van de laatste grote klavierleeuwen van de vorige eeuw (ik bezocht samen met mijn vrouw Horowitz’ recital in november 1986 in het Concertgebouw in Amsterdam) – en is te horen op enkele opnames van DG. Dan: “De feitelijke (her)ontdekking van de Russische componist Scriabin valt ongeveer samen met die van Mahler: eind jaren zestig vorige eeuw. Tussen beide componisten bestaan zekere overeenkomsten. Ze hadden geen van tweeën de erkenning gevonden waarop ze aanspraak maakten, hoewel gerenommeerde vertolkers zich jarenlang ijverig voor hen hadden ingezet. Een tweede parallel schuilt in het feit dat beide componisten vooral in hun respectievelijke vaderland werden aangevallen. Wat Scriabin betreft is het oordeel van Shostakovitch uit 1931 plaatsvervangend kenmerkend: “We beschouwen Scriabin als onze bitterste muzikale vijand. Waarom? Omdat Scriabins muziek tot ongezond erotiseren leidt. Maar ook tot mystiek, passiviteit en een vlucht voor de feiten des levens.” Scriabin maakte de overgang van de romantiek naar het modernisme mee en initieerde een muziektaal die duidelijk afkoerste op een breuk met de tonaliteit. Hij stierf te vroeg om een verdere uitwerking aan dit principe te geven, hoewel hij aan het eind van zijn leven tot een ‘klankcentra harmoniek’ kwam die deels vooruitliep op Schönbergs reeksentechniek. Hij was iets minder radicaal dan Schönberg en Debussy, maar had zich best tot een van de belangrijkste componisten van de 20e eeuw kunnen ontwikkelen.”, aldus muziekrecensent Jan de Kruijff
Yunjie Chen nam voor het label Accentus Music op twee cd’s alle sonates op. Zijn doorleefde benadering en gewetensvolle aanpak benadrukken de technische schittering en emotionele diepgang van Scriabins composities en bieden een heldere kijk op deze zelden uitgevoerde meesterwerken. Voor de wat beter met de pianoliteratuur vertrouwden: vergelijk deel 1 uit pianosonate nr.3 van Scriabin met deel 10 uit ‘Op een overwoekerd pad’ van de Tsjech Leoš Janácek. Opmerkelijk, toch?
S. Prokofjev – Strijkkwartetten 1&2, ‘Visions fugitives’ (arr.) – Quator Danel
Opname maart 2024, Mendelssohn-Saal, Gewandhaus Leipzig – Accentus Music – ACC30640 – PCM2.0
Een van de moeilijkste muziekgenres is het strijkkwartet. Moeilijk voor de toehoorder én voor de uitvoerenden. Hoezo moeilijk? Is het niet beter om het als minder toegankelijk voor de luisteraar en gecompliceerder voor de musici aan te merken? Zet maar eens vier personen bij elkaar en laat ze een gesprek voeren. Dat wordt maar al te vaak hommeles. Tenzij… deze vier het goed met elkaar kunnen vinden, hun individuele rol accepteren en het over een groot aantal dingen eens zijn, en waarbij wellicht één van de belangrijkste is: het naar elkaar luisteren! En dan de toehoorder? Nou, die moet óók goed kunnen luisteren. Naarmate het genre zich ontwikkelde van de ‘vader’ van het strijkkwartet J. Haydn’ via W.A. Mozart en L. van Beethoven tot tal van componisten, komen we in onderhavige release uit bij de Oekraïense (sic) componist Sergei Prokofjev (1891-1953). En dat is niet meteen de meest toegankelijke. Meer kost voor de geoefende liefhebber, maar naast D. Sjostakovitsj misschien ook wel een van de spannendste. Ga er maar eens voor zitten, net als het Quator Danel dat voor ons deed. “De ingewikkelde texturen en onconventionele vorm, culminerend in een aangrijpende langzame finale, laten Prokofjevs unieke stem en nauwgezette aandacht voor detail zien (nr. 1). Het strijkkwartet nr. 2, gecomponeerd tijdens Prokofjevs ballingschap in de Kaukasus in oorlogstijd, integreert Kabadin-volksmelodieën in een levendig klassiek kader. In ‘Visions fugitives’ horen we een serie vluchtige miniaturen, oorspronkelijk geschreven voor piano en gearrangeerd voor strijkkwartet.” Mooi label dat Accentus Music, maar zeker ook het gloedvol spelende viertal van Quator Danel.
Erich Wolfgang Korngold – ‘A portrait for piano’ – Ramon van Engelenhoven, piano
Opname oktober 2023, Grote Zaal Muziekgebouw Eindhoven – TRTPK TTK0124 – DSD2.0 en 5.0, PCM2.0
Erich Wolfgang Korngold (1897-1957) was de zoon van een bekende Weense muziekcriticus, Julius Korngold en hij behoorde tot de meest verrassende muziektalenten uit de twintigste eeuw. Al op 9-jarige leeftijd schreef hij de cantate Gold die een dermate diepe indruk maakte op Gustav Mahler dat deze de jongen tot genie verklaarde en hem een plaatsje bezorgde in de compositielessen van Zemlinsky. Zelf beschouwde Korngold zijn opera’Das Wunder der Heliane‘ uit 1923 als zijn meesterwerk, hoewel hij nooit succes had met het werk als mystiek religieus concept. Ramon van Engelenhoven begint deze opname van TRTPK met een eigen bewerking van de aria Ich ging zu ihm uit voornoemde opera om te vervolgen met Piano Sonate no.2, op.2. Het derde werk is wederom een arrangement van Van Engelenhoven van The adventures of Robin Hood (1938) en The sea hawk (1940). Muziek door Korngold geschreven bij de gelijknamige films toen hij in Hollywood als filmcomponist enorme successen vierde. Al met al een cd om te koesteren. Van Engelshoven weet met zijn spel enorm te overtuigen en zijn gave als arrangeur.
S. Protopopov – ‘Eclipse’ / sonates – Mattias Spee, piano
Opname oktober 2024, Westvest90 Schiedam – TRTPK 0128 – PCM2.0
Wie? Sergei Protopopov? Nooit van gehoord. Ik niet en jij wellicht ook niet. Daar komt nu verandering in door deze ‘Eclipse’ – verduistering? -, van de pianist Mattias Spee en natuurlijk de ‘durf’-producer van TRTPK Brendon Heinst. Protopopov (1893-1954) studeerde eerst geneeskunde alvorens zich te storten op de piano als leerling van Boleslav Yavorski. In de beginjaren van het communistische Sovjet-regime genoot Protopopov nog enige vrijheid blijkens de op deze cd uitgevoerde drie avantgardistische pianosonates. Voor een liefhebber van de melodie, waartoe ik mijzelf graag reken, is dit nogal taaie kost, plat gezegd. Toch weet Mattias Spee mij de hele cd te boeien, mede dankzij zijn Intermezzi die tussen de drie sonates (op.1, 5,6) van Protopopov gevoegd zijn en die als een soort verbinding of overdenking dienen. Van harte aanbevolen voor hen die niet wars zijn van enig avontuur op muzikaal vlak. Misschien toch niet zo duister? En om helderheid te verschaffen verwijs ik naar het uitstekend verzorgde booklet.
A. Bruckner – Negende Symfonie – Bamberger Symphoniker / Herbert Blomstedt, dirigent
Opname juli 2024, St. Florian Basiliek Linz – Accentus Music ACC10661 (Blu-ray) – 16:9 NTSC / Full HD / DTS HD / 2.0PCM
Eerst even dit: heeft Blu-ray als fysieke drager afgedaan? Niet als het om de jongste uitgave van Accentus Music gaat in deze registratie van Bruckners Negende onder Herbert Blomstedt. Ook niet als het om wat ik onlangs las in een van mijn nieuwsbrieven: “Sony launches its first new 4K Blu-ray player in over five years – and it’s good and bad news”.
Dan volgens het persbericht van het mooie label Accentus Music: “In 2024 is het 200 jaar geleden dat de Oostenrijkse componist Anton Bruckner werd geboren. Voor de Zweedse dirigent Herbert Blomstedt is Bruckner een genie en de grootste symfonische componist sinds Beethoven. Geen componist staat zo dicht bij Herbert Blomstedt als Anton Bruckner. Ter ere van Anton Bruckner en Herbert Blomstedt had de Bamberger Symphoniker een speciaal geschenk gepland voor hun eredirigent: op 11 juli 2024, de dag van zijn 97e verjaardag, dirigeerde Blomstedt Bruckners 9e symfonie in de St. Florian Abbey Basiliek. Dit unieke concert werd door Accentus Music in beeld en geluid vastgelegd.”
In deze kolommen heb ik wel vaker gememoreerd dat je op een bijzondere manier naar de muziek van Anton Bruckner moet luisteren: op een architecturale manier. Zoals je staand voor een grote gotische kerk ziet hoe zo’n groot bouwwerk in lagen is opgebouwd, de hoogte ingaat en grotendeels in symmetrie, zó moet (of kun) je naar zijn symfonieën luisteren. Of kijk ín zo’n kerk naar het orgel, meestal ook groot en symmetrisch opgebouwd. Daarnaast heb je niet in een kort tijdsbestek zo’n gotische kerk helemaal goed bekeken of doorgrond, net zomin een symfonie van Bruckner beluisterd. Zo duren ze meestal een uur of meer, óók als deze zoals in de Negende niet eens af is! De muziek van perfectionist Bruckner onder Herbert Blomstedt met de Bamberger Symphoniker, een mooiere combinatie is nauwelijks denkbaar. Ga er voor zitten, want deze registratie daar in de Sankt Florian nabij Linz kon wel eens een regelrechte referentie worden!
L. Godowsky – ‘Java Suite’ – Tobias Borsboom, piano
Opname maart 2024, Westvest90 – TRTPK 0130 – PCM2.0
Leopold Godowsky (1870-1938) was een Amerikaanse pianist en componist van Litouwse (volgens hemzelf Poolse) komaf en toonde al op driejarige leeftijd zijn muzikale talent(en). Na als negenjarige optredens in Amerika en Canada gegeven te hebben, keerde hij naar Europa terug om protegee van niemand minder dan Camille Saint-Saëns te worden. Hij sloeg echter diens verzoek zijn naam aan te nemen af (?), tot groot ongenoegen van S.-S. Godowsky trouwde in 1891 en werd Amerikaans staatsburger om in 1900 naar Europa terug te keren en in Berlijn en Wenen les te geven tot het uitbreken van WO1. Eenmaal terug in de V.S. kwam in 1930 een einde aan zijn actieve loopbaan als pianist vanwege zijn gezondheidstoestand: een gedeeltelijke verlamming tijdens opnames van Chopins Nocturnes, mede reden dat er van hem eigenlijk geen opnames bewaard zijn gebleven. Zijn compositorische activiteiten zette hij daarentegen voort en waarvan hier door Tobias Borsboom uitgevoerde ‘Java Suite’. Over het ontstaan hiervan verwijs ik graag naar het booklet. Rest mij hier een oordeel over de opnamekwaliteit: subliem als te doen gebruikelijk bij TRTPK. Een aanrader voor hen die eens over de grens wil luisteren…
diverse componisten – ‘Overtures&Dances – Mela Guitar Quartet
Opname augustus 2024, d’Rentmeester Valthermond – TRTPK 0145 – PCM2.0
Iets meer dan een uur luisteren naar vier gitaren – of zoals ik in een recensie onlangs las: “Soms is het moeilijk te geloven dat je echt naar vier gitaren zit te luisteren en niet naar een klavecimbel, een celesta, een hakkebord of zelfs een harp.” aldus recensent Joep Stapel in NRC –, is een waarlijk feestje als je dit Mela Guitar Quartet (www.melagq.com) op de cd-lade legt. En ja, soms is het of je naar een harp zit te luisteren zoals in Deux Arabesques van Claude Debussy, maar in de ouverture van Glinka’s Ruslan en Ludmilla toch ontegenzeglijk vier gitaren. En dit maakt deze uitgave van kwaliteitslabel TRTPK juist zo aangenaam. Of nu bewerkingen van de twee eerdergenoemde componisten of die van Saint-Saëns (hoe oriëntaals! demo-kwaliteit!), Ravel, Rachmaninov, Holst, Elgar, Humperdinck en tot slot Hisaishi, de speelvreugde spat ervan af. Wat weer een mooi initiatief van producer Brendon Heinst van TRTPK dit Mela Guitar Quartet aan de toch al fraaie catalogus toe te voegen. Dit nog zeer jonge Engelse viertal heeft inmiddels internationaal zijn/haar sporen meer dan verdiend en dat het is neergestreken in Valthermond om in de d’Rentmeester deze release op te nemen kon akoestisch niet beter gekozen, het is de voormalige privé-studio van Nederlandse concertpianist Rian de Waal.
‘Interference’ – Doriene Marselje, harp
Opname september en november 2023, MCO Studio 7 Hilversum en Studio 150 – Amsterdam – TRTPK ttx 0006 – PCM2.0
In de afgelopen jaren mag ik in deze rubriek een bescheiden bijdrage leveren met besprekingen van cd’s die mij toegestuurd worden. Het betreft doorgaans maar een klein aantal van een even klein aantal platenmaatschappijen. Dat zal jullie ongetwijfeld niet zijn ontgaan. Ik voel het dan ook als een verplichting er over te schrijven, ook al valt mij dat in dit geval moeilijk: een cd met solowerk op harp… Mijn muzikale voorkeur(en) lig(gen) niet direct in dit repertoire. Zo aan het eind van het kalenderjaar en kort voor de deadline van de nieuw te verschijnen ME heb ik mijn best gedaan om deze opname in zijn geheel een aantal keren te beluisteren. Helaas, maar waar, ik kan er niet veel mee. Ik ben nu eenmaal een te grote ‘harmonicus’, liefhebber van de melodie en van de klassieke structuur in de muziek en daarnaast is mijn smaak in de loop der jaren gedivergeerd naar de ‘klassieken’. Ik beperk mij hier dan – en dat bedoel ik heel positief – te constateren dat ik deze muziek graag live bij wil wonen om er voldoende waardering voor op te brengen. Over de kwaliteit van de opname kan ik alleen maar zeggen: fantastisch, want laat dat maar aan Brendon Heinst van TRTPK over…
P. Hermann / G. Frid / Z. Székely – ‘Echos of Budapest’ – The Hague String Trio
Opname april 2025, Westvest90, Schiedam – Cobra Records Cobra 0096 – PCM2.0
In de auto had ik deze nieuwe uitgave van Cobra Records al een aantal keren beluisterd, iets wat ik wel vaker doe als er een nieuwe cd op de deurmat is gevallen. Hoewel het letterlijk best lastig is om achter het stuur op het puntje van je stoel te gaan zitten, overkwam het me figuurlijk des te meer. En óók thuis achter de MacBook op de bureaustoel met de werken van drie onderhavige Hongaarse componisten die te onzent minder bekend zijn dan bijvoorbeeld Béla Bartók. Van die laatste móet je beslist zijn ‘Concert voor Orkest’ beluisteren, maar dit ter zijde. ‘Echos of Budapest’ bevat werken van Pál Hermann (1902-1944), Géza Frid (1904-1989) en Zoltán Székely (1903-2001) voor strijktrio; een als ‘lastig’ bekendstaand genre. Voor de geoefende nerd in klassiek zal ik ietwat gechargeerd zeggen, net als het strijkkwartet. Als intermezzo over dit laatste citeer ik even de Spaanse contrabassist Uxia Martínez Botana in de NRC van 3 november j.l.: “Het strijkwartet vind ik een puur genre. Meedogenloos ook. Je hoort alles. Het is een van de grootste uitdrukkingsvormen die de mensheid uitvond: een voorbeeld hoe we in het maatschappelijk debat beter kunnen omgaan met elkaar. We luisteren, spreken en zijn weliswaar solisten, maar maken onze ego’s ondergeschikt aan het muzikale geheel. Je moet elkaar vertrouwen om door te dringen tot wat wezenlijk is. Daar draait het in de kunst om: ik wil de ziel van de samenleving verrijken.” Tot zover dit citaat maar ik voeg er graag aan toe dat voorgaande óók geldt voor het strijktrio. Hierop aansluitend was er op NPO Start op zondagavond 2 november een buitengewoon interessante documentaire over het Narratio Quartet waarin door de vier instrumentalisten hetzelfde werd betoogd en waar aan het einde ook tonmeister Bert van der Wolf even in beeld kwam! Graag nog even terugkijken lieve lezer. (www.tvgids.nl/muziek/narratio-speelt-beethoven)!
Dan deze opname ‘Echos of Budapest’ want daar ben je natuurlijk wel benieuwd naar, toch? Dat puntje van de stoel deed op den duur best zeer, maar dat had ik er graag voor over. Wat spelen deze drie dames fantastisch! En is de opname dat ook! Ik ben wel een aantal keren in die Westvest90 geweest en weet een klein beetje hoe de akoestiek daar is: mild, zeer geschikt voor kleine bezettingen als het strijkkwartet – Tom Peeters neemt daar ook altijd ‘zijn’ huis-kwartet Cuarteto Quiroga op en meermaals bejubelend besproken in deze kolommen -, en dus ook voor strijktrio. De composities van deze drie Hongaarse componisten zijn zeker een welkome aanvulling en het vaak beluisteren meer dan waard. Lees voor nog meer en betere informatie het tekstboek – ook in het Nederlands. In één woord: hulde!
A. Ponchielli – I Lituani – Lithuanian National Symphony Orchestra / Kaunas Stae Choir / diverse solisten / Modestas Pitrènas, dirigent
Opname september 2020, Vilnius – Accentus Music ACC80642 (3CD) – PCM2.0
Al bij de eerste maten bij het in de cd-lade leggen van deze nieuwe uitgave van Accentus Music ging ik er eens goed voor zitten. Het komt niet vaak voor dat er een opera bij mij wordt aangereikt. Maar ja, als muzikale omnivoor verdiep ik mij graag in deze voor mij onbekende opera van Amilcare Ponchielli – voor enkelen onder u vast wel bekend van de Urendans uit La Gioconda, maar ook voor de oudere lezer van het lied Brief uit La Courtine van Rijk de Gooyer… Wie kent dit nog?
Onderhavige uitgave is een zogenaamd concertante uitvoering, dat wil zeggen zonder verkleedpartijen en decorstukken. Dat maakt de uitvoering – opgenomen in de Nationale Philharmonie van de Litouwse hoofdstad Vilnius – tot een vergelijkbaar klankbeeld als van bijvoorbeeld de uitvoering van een symfonisch werk of soloconcert. Dus heel anders dan het doorgaans nogal ‘muffe’ klankbeeld uit de orkestbak bij een traditionele uitvoering in een operahuis. Het verhaal behandelt de weerstand van het middeleeuwse Litouwen tegen de Duitse Orden – lees: heerscharen – met thema’s vrijheid, nationale identiteit en offerbereidwilligheid. En hiermee schaart Ponchielli zich bij enkele opera’s van tijdgenoot Giuseppe Verdi. Dit album is een ‘must-have’ voor de liefhebber en niet alleen vanwege de concertante uitvoering maar zeker ook vanwege het solisten arsenaal, het orkest en de directie. Hulde aan Accentus voor deze regelrechte aanwinst aan de operadiscografie.
Geschreven door Theo Wubbolts
Reacties (0)