Review: HighEndNovum PMR Premium III & Initium II – ‘Magische’ intensivering

Importeur, distributeur en fabrikant Kemp Elektroniks behoort voor mij inmiddels al decennialang tot een soort hofleverancier van vaak bijzondere audioproducten. Maar hoe is hij daar gekomen? Oprichter Ronald Kemp startte zijn onderneming in 1999, na een aanloop van ongeveer tien jaar onderzoek en experimenteren. De basis lag in een combinatie van pure muziekpassie en high-end audio, met in de beginjaren een sterke focus op lichtnetkwaliteit, netvervuiling en het behouden van een natuurgetrouw timbre. In de jaren die volgden verschoof die focus geleidelijk richting meer alternatieve benaderingen, zoals harmonisatie van elektrosmog, aarding en Schumann-resonatie-gerelateerde producten.

Vandaag de dag is de kern van het bedrijf in essentie nog altijd dezelfde gebleven, maar is de invulling ervan duidelijk geëvolueerd. Waar Ronald in de beginperiode veel zelf ontwikkelde en produceerde, is het beeld nu meer dat van een hybride model: nog steeds eigen merkproducten en in-house ontwerp, maar minder klassieke productie in de werkplaats en een steeds grotere rol als distributeur en samensteller van een breder assortiment audio- en stroomgerelateerde producten. In feite zie je hier een verschuiving van nuchtere, technisch georiënteerde oplossingen (filters, voedingen, kabelconcepten) naar producten die meer leunen op begrippen als resonantie, harmonisatie en energetische balans. Daarmee bevindt Kemp zich precies in hetzelfde grensgebied waar ook HighEndNovum opereert, en vormen deze intrigerende producten een logische aanvulling op zijn portfolio.

HighEndNovum

Verder met de fabrikant van deze bijzonder fraai en ambachtelijk vervaardigde messing objecten. De Duitse onderneming HighEndNovum behoort zonder twijfel tot de meer mysterieuze verschijningen binnen de high-end wereld. Achter het merk staat ontwikkelaar Michael Jungblut. Een man die al jarenlang experimenteert met resonantie, harmonischen en de invloed van materialen op onze muziekbeleving. HighEndNovum is een kleine, ambachtelijk werkende boutique-fabrikant die zich volledig richt op het ontwikkelen van producten die de emotionele impact van muziek moeten vergroten. Hun filosofie wijkt behoorlijk af van de traditionele benadering binnen de audiowereld. Waar veel fabrikanten zich vooral richten op meetbare prestaties en technische perfectie, vertrekt dit Duitse bedrijf juist vanuit de gedachte dat muziek vooral moet worden beleefd, gevoeld en ervaren.

Volgens het bedrijf gaat tijdens opname-, conversie- en afspeelprocessen een deel van de natuurlijke harmonischen en boventonen verloren. Juist die subtiele informatie zou essentieel zijn voor zaken als ruimtelijkheid, natuurlijkheid en emotionele betrokkenheid. Om dat te beïnvloeden ontwikkelen Michael en zijn team producten die gebruikmaken van resonantie, materiaalgedrag en speciaal afgestemde bronslegeringen. Daarbij combineren ze eeuwenoude kennis uit onder meer instrumentenbouw en klankleer met moderne inzichten rond trillingen en akoestiek.

De productie vindt grotendeels handmatig en in kleine series in Duitsland plaats, waarbij sommige onderdelen zelfs individueel worden afgestemd. Dat verklaart meteen waarom hun producten eerder ogen als bijzondere kunstobjecten of rituele instrumenten dan als traditionele audiocomponenten.

Cultstatus

Sinds hun eerste producten rond 2008 verschenen, heeft HighEndNovum binnen bepaalde high-endkringen een bijna cultachtige reputatie opgebouwd. Niet omdat hun werking eenvoudig meetbaar of direct verklaarbaar is, maar vooral doordat veel gebruikers spreken over een intensere muziekbeleving en een sterkere emotionele connectie met de opname. Juist dat maakt de hier besproken PMR Premium III en Initium II resonatoren zo interessant. Want ongeacht hoe u tegenover dergelijke concepten staat, weet het merk in ieder geval iets los te maken wat binnen audio misschien wel het belangrijkst is: verwondering. Daarna kan dit gevoel, zoals ik zelf inmiddels heb ervaren, overgaan in bewondering. Mede doordat het zo positief afwijkend is wat deze klankschalen weten te bewerkstelligen.

Ten tijde van deze test heeft het merk vijf producten in zijn portfolio. Van klein naar groot zijn dat spikes voor onder luidsprekers, die zijn vervaardigd uit de eigen bronzen legering die voor alle HighEndNovum producten wordt toegepast. De volgende in de reeks is de MKT akoestische resonator. Deze kan bovenop luidsprekers worden geplaatst of als componentvoet onder luidsprekers, apparaten of zware powercords dienen. De PMR LP One is ook een bijzondere eend in de bijt. Hij heeft de vorm van de twee grootste PMR-resonatoren, maar dan in een kleiner formaat, met een opening in het midden waar de spindel van het plateau van een platenspeler doorheen past. Storende elementen die bij vinylweergave kunnen ontstaan, worden volgens het bedrijf verminderd door de specifieke trillingseigenschappen van de gekozen bronzen legering.

PMR Initium II

De oogstrelend compacte PMR Initium II van HighEndNovum is de compacte instapvariant binnen hun reeks akoestische resonatoren en tevens het kleinste model dat ik ter test aangeboden heb gekregen. Het ontwerp volgt dezelfde filosofie als de grotere modellen, maar is bedoeld als eerste kennismaking met het concept van ruimtelijke resonantie en harmonisering van de luisteromgeving. In plaats van in de signaalweg in te grijpen, wordt de werking volledig gezocht in de interactie tussen object, ruimte en waarneming. Centraal staat de ronde klankschaal/resonator met een diameter van 18 cm, die het visuele en functionele hart van het ontwerp vormt. Deze schaal wordt via een centrale, eveneens messing boutverbinding bevestigd aan de achterliggende dragerconstructie. Daarmee komt de totale hoogte op 20 cm en ontstaat een directe koppeling tussen het trillende element en de mechanische ondersteuning, zonder conventionele demping of afscherming.

Achter deze schaal bevindt zich een open voetconstructie, opgebouwd uit messing elementen. Het basiselement van de voet bestaat uit een massief gebogen messing deel dat als dragende basis fungeert. In combinatie met een tweede gebogen messing lamel ontstaat een basis die zowel stabiliteit als positioneringsruimte biedt, maar ook een fraai visueel effect heeft. Samen vormt dit een open, bijna sculpturale constructie waarin de resonator vrij kan ‘werken’ in de ruimte. Het geheel is bewust niet afgesloten of gedempt zoals bij klassieke audiocomponenten, maar juist zichtbaar en mechanisch ‘eerlijk’ gehouden. Het totaalgewicht van de Initium constructie is 1,2 kilo.

PMR Premium III

De PMR Premium III is de meer substantiële uitvoering binnen dezelfde lijn en tevens het topmodel van HighEndNovum. Waar de Initium in deze test als introductiepunt fungeert, is de Premium III groter, zwaarder en visueel dominanter uitgevoerd. Mijn bezoekers en ondergetekende vinden het met zijn diepe messingkleur een schitterend object in de ruimte. Een sculptuur die ook de nodige gesprekstof oplevert, want iedere bezoeker vraagt steevast wat voor object(en) er in de luisterruimte staan opgesteld. De Premium III blijkt een stuk groter en heeft een diameter van 36 cm bij een hoogte van 40 cm. Een groot verschil met de Initium II is ook het gewicht, dat voor de Premium III oploopt tot een substantiële 7 kilo. Verder blijft het principe gelijk: een centraal resonantie-element dat is gekoppeld aan een mechanische drager die de interactie met de ruimte faciliteert, maar dan op een schaal die een nog intensere beleving biedt in grotere luisteromgevingen en uitgebreidere opstellingen.

Hoewel voor de grotere modellen optionele standaards of plaatsingsoplossingen via dealers bestaan, richt HighEndNovum zich vooral op vrije plaatsing in de ruimte in plaats van een vast montage- of supportsysteem. Het idee is juist dat de resonator ‘meewerkt’ met de akoestiek van de ruimte, en niet wordt vastgekoppeld of geïsoleerd zoals bij klassieke hifi-componenten. De positionering is daarmee geen vaste installatie, maar onderdeel van de manier waarop het systeem in de luisterruimte wordt geïntegreerd.

De testopzet

En daar zit je dan met twee kleine en twee grote klankschalen. Hoe vlieg je zoiets abstracts aan? Op zich zou je denken dat de gebruikte apparatuur hier verder geen invloed op heeft en dat is ook grotendeels waar. Want of je nu een platenspeler, cd-speler of streamer als bron gebruikt of een buizen- of transistorversterker. De HighEndNovum klankschalen reageren er hetzelfde op. Wat echter wel invloed heeft zijn de gebruikte luidsprekers. Want een gesloten dynamische conusluidspreker, gedraagt zich wezenlijk anders qua energieafgifte dan een basreflexsysteem. En nog sterker wanneer de poort(en) zich aan de achterzijde bevinden. Of wat te denken van een open baffle configuratie, dipool of hoornluidspreker? Want als ik iets heb gemerkt bij de PMR’s, dan is het dat je prachtig kunt spelen met zowel de energieparameters uit de luidsprekers, als de locatie in de ruimte. Dichterbij de luisterpositie vergroot je de hoorbare werking en intensiteit, terwijl wanneer je ze je verder weg plaatst, de werking subtieler wordt.

Staanders

Hoewel twee gebogen messing delen samen de voet vormen waardoor de klankschalen stevig op een meubel of plank kunnen staan, is dat niet wat ik er zelf mee van plan ben. Mede doordat zich in mijn luisterruimte nu eenmaal niet veel andere meubels bevinden, zou ik dan de Premium III en Initium II alleen maar op het audiorack zelf of in het meubel achter mijn luisterfauteuil kunnen plaatsen. Daardoor heb ik als tijdelijke oplossing de statieven gepakt waar normaal gesproken mijn fotografie flitsers op worden bevestigd. Het zijn lichtgewicht aluminium exemplaren. En hoewel zeker de PMR Premium III klankschalen met hun 7 kilo gewicht best zwaar zijn, blijken de driepoot statieven met de poot naar voren, toch voldoende stabiel te zijn. Doordat één van de standaard bevestigde messing staanders naar achteren uitsteekt, heb ik die van de klankschaal constructie verwijderd. Dat gaat eenvoudig door de grote messing moer los te draaien en het gebogen deel af te nemen. Door dit te doen kunnen ze vlak tegen de paal van de statieven worden gehangen. Dat ophangen heb ik met zware tyraps gerealiseerd. Daarbij was het wel zaak om ervoor te zorgen dat de as van de centrale bout die door het hart van de klankschaalconstructie loopt, niet direct tegen de paal van het statief leunde. Dat zou de trillingen van de klankschaal onbedoeld kunnen verstoren en dat willen we natuurlijk niet. Van Johan Ketelaar (JK Acoustics) heb ik jaren geleden een aantal hele zachte rubberen doppen gekregen voor de ontkoppeling van luidsprekers met de vloer. Deze doppen kwam nu opnieuw goed van pas en bleken door hun weekheid ideaal om het frame van de klankschalen te vrijwaren van de paal van het statief.

Positionering en luisteren met één klankschaal

Nu ik de vier klankschalen aan de vier statieven heb bevestigd, kan ik deze niet alleen overal neerzetten, maar ook verschuiven in de hoogte. Door deze variatie bleek al snel dat dit opmerkelijk veel invloed heeft op de te ervaren perceptie. Uiteindelijk kom ik voor mijzelf en mijn opstelling globaal op oorhoogte of iets daarboven uit. Maar het kan best zijn dat ze in uw situatie op een andere hoogte het beste vindt voldoen. Nu heb ik voor deze test de luxe om de beschikking te hebben over 4 (dure) klankschalen en dat is natuurlijk zowel ideaal als maximaal. Maar het kan ook minder. Daarom start ik met slechts één exemplaar en dan grote Premium III. Mede doordat je hiermee minder keuzes hebt, plaats ik deze precies recht in het midden voor mij. Doorgaans kom je dan op het audiorack of meubel terecht waarbij in beperkte mate met de diepte van de opstelling kan worden geëxperimenteerd. Wat ik hiermee ervaar is meteen een sterkere invulling van het centerbeeld. Dat was er zonder natuurlijk ook, maar nu is het meer alsof er een centerkanaal zacht meespeelt. Dit genereert verder een betere spraakverstaanbaarheid en een grotere helderheid en directheid van d muziekbeleving. Zodra de eerste noten van zangeres Judith Owen met haar zeer open en alert klinkende album ‘Lost and Found’ weerklinken, is er meteen sprake van een grotere betrokkenheid. Ook kan ik dieper in het muzikale gebeuren ‘kijken’ en zijn de aanstekelijkheid, dynamische expressie en intensiteit hoger. Toch zou je in deze opstelling als mogelijk kritiekpunt aan kunnen dragen dat de klankschaal concaaf is gevormd. Daardoor werkt deze als een soort van hoorn werkt en dat is feitelijk in bepaalde mate ook zo. Waarover later meer.

Pizzabord

Om dit te checken heb ik daadwerkelijk een pizzabord genomen en die op precies dezelfde plaats aan het statief gehangen. En inderdaad is er ook nu sprake van meer nadruk op het centerbeeld. Maar zodra de muziek drukker en meer complex wordt, is ook al snel duidelijk dat het maar een drukke kakafonie van ongecontroleerde frequenties is. Dus van het gecontroleerd uitklinken van de speciale messinglegering met zijn specifiek verlopende diktes bij de klankschaal, is natuurlijk geen sprake. De speciale vorm en materiaalkeuze blijken ook voor een soort harmonische verrijking en intensivering van de klanken en muziek te zorgen. En het werkt bovendien opmerkelijk breedbandig. Want ook het laag krijgt meer diepgang en impact. Op het moment dat ik de klankschaal weghaal, merk je pas hoeveel invloed het object heeft. Het geluid komt meteen meer diffuus en ook wat slapper over. Dat schept de vraag wat er dan gebeurt als je er meerdere plaatst?

Luisteren met meerdere klankschalen

Om dat te onderzoeken verwijder ik de Premium III uit het midden en plaats een tweede exemplaar ernaast. Ik besluit ze links en rechts van mijn rek, ruim achter de luidsprekers neer te zetten. Wat ik meteen waarneem is duidelijk anders dan de ervaringen met één exemplaar. Want nu wordt het centerbeeld niet meer beïnvloed, maar is er duidelijk meer sprake van een echte stereowerking. Op zich ook wel logisch, want ik gebruik nu bewust meer de direct afgestraalde energie van beide luidsprekers en minder de energie van de ruimte. Doordat ik er van twee gebruik maak, blijkt ook de invloed en intensiteit hoger. Door dichter of verder naar achteren te schuiven kan ik dit versterken of wat af laten nemen en het is intrigerend om te ervaren wat dat met de muziek doet. Eigenlijk maakt alles subtiel uit en is het zaak om dit net zolang te doen totdat alle eigenschappen samensmelten. Enerzijds is dit proces niet kritisch en merk je al snel wat de Premium III doet. Maar het kan ook leuk zijn om maximaal ver te gaan.

Intitium II erbij

En wat is dan de functie van de kleinere Intitium II? Dit is de kleinere afgeleide van de Premium II en heeft daardoor ook minder die complete en gulle harmonische opbouw. Hij werkt op dezelfde wijze, maar het is allemaal subtieler. Wat ik er zelf mee heb gedaan is om ze links en rechts van mijn luisterstoel te plaatsen op in mijn geval 2 meter van ieder oor en dan recht op mijn oren. Ook deze kleine klankschalen worden aangestraald door de energie van de luidsprekers en ik heb ze net zolang heen en weer geschoven totdat het hele geluidsveld een mooie akoestische bol wordt. Daardoor neem ik de klankschalen niet meer als dusdanig waar, maar hebben ze wel een serieus grote invloed op het ontstane geluidsbeeld. Uiteraard heb ik heel veel muziek gedraaid. Van het album ‘Time Out’ van Dave Brubeck, tot ‘Belfagor’ van drummer en percussionist U.T. Gandi, de dreampop albums van Ry X, het prachtige jazz album ‘Balkanesque’ van contrabasist Nenad Vasilic en verder alle muziek die wat doet met sfeer, ruimte, ritmiek en timbres. Zeker met alle PMR-klankschalen in gebruik is de invloed van mijn ruimte – die normaal toch al zo mooi onzichtbaar is – nog verder uit beeld verdwenen. De intensiteit benaderd nu echt wat je bij een (akoestisch) liveoptreden hoort en het is bijna geestverruimend om je bekende muziek zo te ervaren. De intensiteit is zeer hoog (maar niet te als je ze goed opstelt) en de dichtheid van de harmonischen en muzikale betrokkenheid zijn ongekend fraai. Bijzonder is dat ook het laagbereik deze dichtheid meekrijgt en alles omgeven is door een nieuwe laag lucht. De enige nadelen die ik erbij wil vermelden is dat deze hogere intensiteit je wel moet liggen en dat er natuurlijk wel ook al is het heel mooi en knap, wat wordt ‘bij verzonnen’. Maar gaat het niet uiteindelijk om het genieten en het beleven? Want dat is wat deze HighEndNovum klankschalen als geen ander weten te bereiken.

Conclusie

Laat ik duidelijk zijn dat ik vooraf al weet dat de HighEndNovum PMR Premium III en PMR Initium II klankschalen niet voor iedereen zullen zijn. Vooral mensen die in hun hoofd zitten en teveel gaan nadenken over of ‘iets wel kan’, kunnen zichzelf in de weg zitten bij zo’n soort type product. Eigenlijk moet je zoals altijd de muziek en de ervaring laten spreken. Ik dacht in het begin ook toen ik tegen een schaal tikte en een minuut de eigenfrequentie hoorde doorklinken ‘kan dit wel gaan werken?’. Maar dat is dus een ‘ja’. Ze werken en zelf heel erg goed en duidelijk. En ‘nee’. Tijdens het luisteren hoor je niet die ene eigenfrequentie van het aangeslagen materiaal. Want in de praktijk is het de enorm breedbandige muziekenergie van de luidsprekers die het materiaal door zijn trillende luchtmoleculen in trilling brengt en is er geen sprake van een directe aanslag met bijvoorbeeld je vingers. Experimenteren is met dit soort producten echt verplicht en heeft u daar vooraf al geen zin in, koop ze dan vooral niet. Voor wie er wel voor open kunnen staan zijn dit (heel zweverig), echt een soort van geestverruimende producten. Middelen waarmee je aspecten in je muziekbeleving zo kunt sturen en wijzigen, als je met geen enkel ander product bereiken. Ja, de prijs is hoog, maar de klankmatige effectiviteit ook. Daar komt nog bij dat je veel aanspraak van je visite krijgt en deze objecten meer dan fraai zijn om in een interieur te plaatsen. Van harte aanbevolen voor muzikale durfals.

Fotografie: HighEndNovum en Werner Ero

Prijzen

HighEndNovum PMR Initium II € 1.290,-
HighEndNovum PMR Premium III € 2.690,-

Kemp Elektroniks, email: info@kempelektroniks.nl, www.kempelektroniks.nl