Review: Arendal Sound 1610 Bookshelf – Evenwichtig geluid uit Noorwegen

Heel strak afgewerkt

Je zou Arendal een traditieminnaar kunnen noemen. In de context van een luidsprekerbouwer betekent dat meestal dat een fabrikant vasthoudt aan een bepaalde techniek. Zelfs al is het inmiddels voorbijgestreefd. Dat is hier niet helemaal het geval, al kan je zeker de verwantschap zien tussen de 1610 Bookshelf 8 en het Bookshelf 8-model uit de duurdere 1528-lijn. De ‘8’ op het einde van de naam verwijst overigens naar de 8-inch woofer die bij beide zorgt voor de lagere frequenties.

Wat wel een bedrijfstraditie is, is het kiezen van een naam die verwijst naar een belangrijk jaartal uit de geschiedenis van het havenstadje Arendal. 1528 was bijvoorbeeld wanneer dat het oord aan de zuidkust van Noorwegen opgericht werd, in 1610 kreeg het dan de toestemming om met het buitenland handel te drijven.

Dat is een stukje marketing natuurlijk, voor een reviewer zijn het vooral de merktradities op vlak van design die intrigeren. Zo valt opnieuw op dat de 1610 Bookshelf 8 heel massief overkomt. Met een gewicht dat aftikt op 16,2 kg is het zwaar, maar het voelt bovenal heel inert aan. Er is dan ook gebruikgemaakt van HDF, in plaats van de goedkopere en vaak toegepaste MDF. Intern is er ook veel bracing om de kast verder te verstevigen.

Ook weer aanwezig bij de 1610 is de licht gebogen voorkant die we eerst zagen bij de 1528-lijn. Als je er recht op kijkt, oogt dat meer fascinerend dan een traditionele rechthoekige doos. Zo’n gebogen baffle heeft echter vooral tot doel om de drivers zo te positioneren zodat het geluid (lage, midden en hoge tonen) dat ze produceren op exact hetzelfde moment bij je oren arriveren. Het zorgt dus voor een goede time-alignment, samen met de cross-over. De kromming van de 46-mm dikke baffle is wel ontworpen voor een luisterafstand van vier meter, wat in een Europese woonkamer iets minder mocht zijn.

Basalte of poolwit

De 1610 Bookshelf 8 komt door z’n afwerking en design over als een foutloos gebouwde speaker met een moderne smoel. Ook met het minimalistische rooster gemonteerd blijft het design intact. Je krijgt niet een grille dat over heel die voorkant past, wat moeilijk zou zijn gegeven de kromming. Er wordt enkel een grote stoffen cirkel die over de woofer past meegeleverd. Meestal hou ik eerder van het uiterlijk van speakers met naakte drivers, maar in dit geval maakt de rooster het design echt af – mooier dan het metalen rooster bij de 1528’s. De 1610-speakers zijn beschikbaar in twee kleuren: een mat donkergrijs dat Basalte heet en een satijnwit. In beide gevallen is de verf heel naadloos aangebracht, er valt geen kritiek op te geven.

Het gaat hier duidelijk om speakers die thuishoren op een stand. Omdat de 1610 Bookshelf 8 een kleinere voetafdruk heeft, past het min of meer op doorsnee speakerstands. Zolang ze maar een groot genoeg bovenplaat bezitten, zodat de luidspreker niet gevaarlijk ligt te balanceren op een hoge sokkel. Bij Arendal zelf is er de 1528 Stand 8 waarop de 1610 Bookshelf 8 perfect past, ook als je hem wil vastschroeven. De stand is wel relatief duur (1.400 euro per paar) in de context van deze speaker. Het is dan ook een zeer stevig ding, over de kwaliteit valt er niet te discussiëren. De lichtgrijze afwerking past ook niet helemaal bij de basalte-finish. Misschien dat op termijn er wel een andere standoplossing opduikt.

Waveguide voor hedendaagse woningen

De 1610 Bookshelf is een 3-wegspeaker, met een basreflex-opening aan de achterzijde. Als de speaker nieuw uit de doos wordt gehaald, zit er een prop in. Als je die laat zitten, dan is de basweergave iets beperkter en strakker. Het wegnemen kan leiden tot interactie met een muur – lees: wat wolligere, meer aanwezige bassen. Als je de speaker iets verder weg van de wand parkeert is dat echter geen issue, bij plaatsing op minder dan 30 cm van de muur zou ik de prop laten zitten.

Omdat de 1528 Bookshelf nog present is in de luisterruimte, vallen de gelijkenissen wel op. Hoewel de 1610 andere onderdelen gebruikt, zit de dome tweeter in een gelijkaardige ovale waveguide die overloopt in het rooster van de midrange-driver er net onder. Met een deukje, wat er knap uitziet en toelaat om tweeter en middentoner dichter bij elkaar te plaatsen.

Omdat het Noorse merk de afgelopen jaren zich steeds meer opwerpt als uitdager in de markt, bezochten we Arendal Sound in januari in z’n besneeuwde thuisstad om meer te weten te komen over het reilen en zeilen van het bedrijf. Ter plekke spraken we met ontwerper Thomas Gunvaldsen over zijn designfilosofie, die sterk rust op metingen en het uitproberen van verschillende technieken. De Røst Essence-waveguide is daar een mooi voorbeeld van; het is ontworpen voor een egale uitstraling in het horizontale vlak, maar beperkter in het verticale. Die keuze zie je tegenwoordig wel vaker bij luidsprekerdesigns, misschien wel omdat moderne woningen veel harde vloeren en kalere plafonds bezitten. Akoestisch maakt het niets uit, maar visueel wel: de kleur van de waveguide en de cirkel errond is afgestemd op de kleur van de kast. Dat doet het geheel nog strakker maken.

Een afgeleide, niet een compromis

Wat het gesprek met Gunvaldsen kristalhelder maakte is dat bij de 1610-lijn er heel overwogen keuzes zijn gemaakt op vlak van drivers. Het klinkt heel logisch; om de prijs te drukken moesten er andere keuzes worden gemaakt dan bij de 1528-modellen. Onder andere de lithium-magnesium-tweeter van die laatste was gewoonweg té duur om in de 1610 Bookshelf 8 te plaatsen. Daarom zit er in de 1610 Bookshelf 8 eentje op basis van aluminium-magnesium, terwijl de 8-inch woofer een conus uit aluminium meekreeg en de 5-inch middentoner uit koolstofvezel bestaat. Grafeen van de 1528-midrange toevoegen, dat zou de prijs sterk opdrijven. Kijkende naar de uitgebreide metingen die Arendal verschaft – deden alle fabrikanten dit maar – dan zien we resultaten die niet aangeven dat deze keuze grote tekortkomingen opleverde.

De 1610 Bookshelf 8 is dus duidelijk afgeleid van de 1528 Bookshelf 8, maar dat lijkt te zijn gelukt zonder al te grote compromissen op te leveren. Er zijn ook wel verschillen. De 1610-speaker kun je niet bi-ampen bijvoorbeeld. Onze ervaring is dat de nieuwe boekenplankspeaker makkelijker aan te sturen is, dus misschien is dat niet zo erg.

Geluidsmuur vol detail

‘Megaloner’ van Circuit des Yeux die ik afspeel via een Primare PRE35 en A35.8 is een feeërieke start voor het mystieke ‘Halo On The Inside’-album van de dwarse Amerikaanse zangeres. Een aanrader voor liefhebbers van muziek dat new wave-invloeden mengt met donkere metal en elektronica. Haar stem is iets heel bijzonder, met dank aan een bereik van vier octaven – soms lijkt er wel een mannenstem uit de speakers te rollen. De 1610 Bookshelf 8 weet het natuurlijk weer te geven en dompelde me goed onder in een duister sfeertje. De uitstekende coherentie van het geluidsbeeld viel op, waardoor muziek die via een mindere speaker veel van zijn gelaagheid zou verliezen hier wel fascinerend luisteren is. De track ‘Skeleton Key’ bijvoorbeeld, neigt bijna naar symfonische metal, een genre waar muziek als een geluidsmuur op je af hoort te komen. Dat deed de 1610 Bookshelf heel geslaagd, én met voldoende definitie zodat je niet gewoon naar uniforme ‘ruis’ zit te luisteren. Het was knapperig en rijk, en ook wel grootschalig. Een mooie start van de luistersessies.

Wat ook het vermelden waar is, is het uitblijven van compressie zodra het echt luid wordt. Je krijgt natuurlijk bij een hoog volumeniveau sneller last van kamerproblemen, dat is bij elke speaker zo. Maar wat hier mist is dat gevoel dat het geluidsbeeld net compacter wordt als er de volumeknop richting een hoge waarde wordt gedraaid. Dat ‘gebrek’ is dus een goede zaak, want het zorgt voor een weergave waarin stress ontbreekt. De nummers op ‘It Leads to This’ van progrockers The Pineapple Thief bijvoorbeeld, behielden hierdoor hun wijds gevoel, met gitaarakkoorden die tot in de verte uitgalmen. Een gevoel dat er iets begrensd was, had ik nooit. ‘Rubicon’, de tweede track op dit album, pakte uit met een tegendraadse drum. Het zou snel onaangenaam fout kunnen klinken, maar omdat de 1610 Bookshelf alles perfect getimed aanleveren kan het net betoverend worden. En is die overgang naar het vloeiende refrein net heel krachtig. Geweldig hoe de dreunende gitaren en drum heel coherent en precies uit de speakers rolden.

Bij het beluisteren van de 1610 Bookshelf 8 moest ik snel denken aan de 1528’s die een paar weken eerder uitgebreid aan bod kwamen via hetzelfde Primare-systeem. Er zijn zeker gelijkenissen qua klank, Arendal heeft duidelijk een huisgeluid ontwikkeld dat eerder neutraal is en waar dynamiek belangrijk is. De 1610 Bookshelf 8 sluit daar bij aan, maar is wel iets meer present in het laag-midden. Dat maakt het een speaker die meteen aanspreekt, terwijl het 1528-model wat meer tijd nodig had.

Coherentie met een streepje warmte

Delicaat uit de hoek komen kan de 1610 Bookshelf 8 desgewenst wel, nu met een NAD M33 V2 als krachtbron die rechtstreeks vanuit Roon van muziek werd voorzien. Ik vond hoe de trompet van Ambrose Akinmusire in de kamer werd geplaatst bij ‘Owl Song 1’ schitterend, met een heerlijk vol karakter waarin de zachte blaas- en ademgeluiden niet verdwenen. Met de speakers quasi-recht geplaatst was het al aardig omhullend, maar het baat zeker om bij deze Arendals te experimenteren met toe-in. Onder een scherpe hoek leverden de 1610 Bookshelf 8’s ‘Weighted Corners’ met een sterk gevoel van resolutie af. Het subtiele tonen van gitarist Bill Frisell stond hier even autonoom en authentiek in de ruimte als de trompet van Akinmusire, die wel echt de hoofdrol mocht spelen. Bij ‘Flux Fuelings’ was ik ook heel tevreden met hoe de geraffineerde percussie van Riley – een zacht uitdovend cymbaal hier, wat tikjes daar – in de ruimte verschenen. De 1610 Bookshelf 8 gaat misschien niet voor het ultieme qua holografie, het zet wel een soundstage neer die dankzij een sterke coherentie gewoon heel rijk overkomt. Ook fijn bij de indiepop van Caroline Polachek op ‘Welcome to My Island’. Zeker geen audiofiele opname in dit geval, maar wel een aardig popnummer dat de Arendal-speakers strak neerzetten en met een heerlijk diepe baslijn. En dat Desire-refrein, dat was geweldig kamervullend, een mooie illustratie van hoe ook een commerciële mix op de juiste veelzijdige speakers ook geweldig kan klinken. Het zijn veelzijdige weergevers.

Arendal is een merk dat onder meer in de V.S. goed scoort bij cinemabouwers. De speakers zijn doorgaans goed geschikt voor surround. Een surroundopstelling hebben we niet getest met 1610, maar met de NAD M33 V2 konden we wel de 1610 Bookshelf 8’s gebruiken als stereosysteem bij het tv-kijken. De goede dynamische prestaties, het gedetailleerde midden en bredere sweetspot maakten de Arendals goed geschikt voor deze rol. We kregen bij het kijken naar fragmenten uit de tweede Dune-film een geslaagde immersie-ervaring. De 1610 Bookshelf wierp de soundtrack niet ver in de kamer, maar creëerde wel een groots geluidsbeeld rond het scherm. Een subwoofer toevoegen kan altijd, maar deze boekenplankspeakers duiken voldoende diep om de Hans Zimmer-soundtrack een voldoende episch karakter te geven. Het zijn ook speakers die Dirac-kamerkalibratie goed verteren, waar je met een apparaat zoals de M33 V2 toelaat om een heel zuivere klank te krijgen.

Conclusie

Met de 1610 Bookshelf 8 presenteert Arendal een speaker die een doordacht audiodesign huwt aan een moderne kijk op geluidsweergave. Niet iedereen zal interesse hebben in speakers die rechtstreeks worden verkocht, maar dat het wel gaat om een serieus product, daar valt niet aan te twijfelen. De 1610 Bookshelf 8 is een wat grotere boekenplankspeaker die in een iets grotere woonkamer het best tot z’n recht komt. Het levert een gebalanceerde weergave met een streepje focus op het laagmidden. Qua coherentie en dynamisch vermogen is het een hoogvlieger, wat de 1610 Bookshelf 8 een uitstekende speaker maakt voor veel genres en tv-geluid.