Het succes van films en series wordt natuurlijk voor het grootste deel bepaald door de acteurs en de manier waarop de regisseur het verhaal in beeld heeft gebracht. Is dat zo? Vergeet de kracht van de kostuums niet!
De allereerste film met historische kostuums was gelijk een hele gruwelijke: The Execution of Mary Stuart (1895). Het was een van de allereerste stomme films waarin acteurs historische kleding droegen om de sfeer van de 16e eeuw te creëren. Het ging niet om de onthoofding van Mary, maar om een filmtruc om de onthoofding na te bootsen. Sommige kijkers geloofden dat zij naar een echte executie hadden gekeken.
Links: Harry Potter: magische werelden en bijzondere outfits. Rechts: Een van de meest succesvolle producties.
Italië
Als we kijken naar het moderne kostuumdrama (met een lang verhaal, weelderige decors en een historische setting), dan ligt de oorsprong daarvan in Italië. De Italiaanse filmmakers waren de allereerste die begrepen hoe krachtig cinema is om het verleden tot leven te wekken.
Quo Vadis? (1912/1913) werd geregisseerd door Enrico Guazzoni en het was de eerste ‘blockbuster’ ter wereld die ruim twee uur duurde en die meer dan 5000 figuranten telde. Deze film gaat over het Romeinse Rijk en zette wereldwijd de toon voor gigantische producties met historische decors en kostuums.
Een andere klassieker is Cabiria (1914). De film werd geregisseerd door Giovanni Pastrone en was nog groter van opzet dan Quo Vadis?. Het inspireerde Hollywood-regisseurs onmiddellijk om ook met de geschiedenis aan de haal te gaan.
Zoek deze film van 14 seconden eens op, op Youtube. Bekijk de filmische trucage. (Bron: Youtube.)
Amerika
De Hollywood-doorbraak kwam in 1916 toen D.W. Griffith de film Intolerance maakte. Deze film was het eerste Amerikaanse kostuumdrama waarin vier verschillende historische tijdperken (waaronder het oude Babylon en de renaissance) met duizenden historisch geklede figuranten met elkaar werden verweven. Een enorm spektakel. Deze film zette definitief de trend voor de Hollywood-kostuumproducties.
Enorme decors en grote hoeveelheden figuranten in Intolerance. (Bron: Internet.)
Televisie
De overstap naar televisie kwam pas in 1950 toen de BBC kostuumdrama’s als wekelijkse series op televisie bracht. Kostuumdrama’s werden toen echt een wereldwijd fenomeen! De BBC perfectioneerde het genre door klassieke literatuur (zoals de boeken van Jane Austen en Charles Dickens) om te zetten in series, met uiteindelijk wereldwijd bejubelde mijlpalen, zoals de iconische serie Pride and Prejudice (1995) (met Colin Firth), die vandaag de dag nog steeds als dé gouden standaard voor romantische kostuumdrama’s wordt gezien.
Quo Vadis? Was een enorme productie. (Bron: Youtube.)
Flops
Flops zijn er natuurlijk ook. Een van de meest pijnlijke flops in de geschiedenis van het kostuumdrama is de film The Last Duel (2021).
The Last Duel
De film werd geregisseerd door Hollywood-grootheid Ridley Scott en iedereen dacht dat de film – met de absolute sterrencast Matt Damon, Ben Affleck, Adam Driver en Jodie Comer – een gegarandeerd succes zou worden. De film had een gigantisch productiebudget van meer dan 100 miljoen dollar, maar bracht wereldwijd slechts een kleine 30 miljoen dollar op.
De film flopte om een aantal duidelijke redenen.
1. Een loodzwaar en pijnlijk thema
Hoewel traditionele kostuumdrama’s vaak draaien om romantiek en verleiding, ging The Last Duel over een waargebeurd verhaal: in het 14e-eeuwse Frankrijk beschuldigt een vrouw (Marguerite de Carrouges) de beste vriend van haar man van verkrachting. Dit expliciete thema van seksueel misbruik schrikte het traditionele ‘escapistische’ kostuumdrama-publiek massaal af.
2. De complexe vertelstructuur
De film gebruikt een ‘Rashomon-structuur’: hetzelfde verhaal wordt drie keer achter elkaar verteld, telkens vanuit het perspectief van een ander hoofdpersonage. Critici vonden dit filmisch briljant, maar het grote bioscooppubliek vond de herhaling te traag, te vermoeiend en te deprimerend.
3. De ‘Millennial-schuld’ en marketing
De regisseur Ridley Scott gaf de schuld aan de millennials. Jongere generaties willen niets meer leren in de bioscoop, vond hij. Maar in feite had de marketingcampagne het verkeerd gedaan. De trailers lieten de film overkomen als de zoveelste hersenloze, middeleeuwse actiefilm, waardoor het intellectuele drama-publiek thuisbleef.
4. Bioscoopangst door de pandemie
En tot slot kwam de film vlak na de coronaperiode uit, waarin veel mensen (uit de doelgroep) nog erg terughoudend warenmom weer naar de bioscoop te gaan.
The Last Duel flopte, ondanks de beroemde cast.
Cleopatra
Cleopatra (1963): Met Elizabeth Taylor in de hoofdrol. Deze film was destijds de duurste productie ooit. Hoewel de film veel bioscoopbezoekers trok, waren de megakosten voor de duizenden handgemaakte historische kostuums en sets zo hoog dat de studio (20th Century Fox) bijna failliet ging.
Robin Hood
Een kostuumdrama dat ook genadeloos flopte en door critici en historici volledig werd afgebrand de ‘foute’, historisch inaccurate kostuums, is de film Robin Hood (2018).
De film, met Taron Egerton en Jamie Foxx, had een gigantisch productiebudget van 99 miljoen dollar, maar bracht wereldwijd slechts 85 miljoen dollar op. Het miljoenenverlies was mede te wijten aan de bizarre keuze om de middeleeuwse personages in hypermoderne kleding te steken.
1. Een bizar ‘futuristisch’ middeleeuws uiterlijk
De ontwerpers probeerden het verhaal uit de 12e eeuw een ‘hip en modern’ randje te geven. Het resultaat was echter lachwekkend. Robin Hood droeg geen middeleeuwse kleding, maar onder andere een strakke, moderne leren jas met ritsen die rechtstreeks uit een moderne kledingwinkel leek te komen. De schurken en soldaten droegen strakke, grijs-zwarte uniformen die eerder deden denken aan The Hunger Games of een futuristische sciencefictionfilm.
2. Haarstijlen en make-up uit de 21e eeuw
Ook de uiterlijke verzorging verbrak alle historische illusies. De vrouwelijke personages liepen rond met strakke smokey-eye make-up en moderne haarstijlen. Het publiek zich onmogelijk inleven in de historische setting.
Succesvol
Het beste voorbeeld van een historisch kostuumdrama dat met een klein budget uitgroeide tot een enorme wereldhit is The King’s Speech (2010).
Deze film had een bescheiden productiebudget van slechts 15 miljoen dollar, maar wereldwijd bracht dit drama maar liefst 414 miljoen dollar op. Tevens won de film vier Oscars, waaronder die voor ‘Beste Film’.
De film was zo succesvol door de volgende keuzes:
1. Focus op menselijk drama
Grote historische films besteden vaak miljoenen aan massale veldslagen, duizenden figuranten of CGI achtergronden. The King’s Speech deed het omgekeerde. Het is een intiempsychologisch drama dat grotendeels gaat over twee mannen in een kamer: de stotterende Britse koning George VI (Colin Firth) en zijn excentrieke spraaktherapeut (Geoffrey Rush). Dit hield de opnamekosten extreem laag.
2. Simpele locaties
In plaats van het bouwen van dure decors, maakte de productie gebruik van bestaande, sfeervolle locaties in Groot-Brittannië.
Door slim camerawerk, vintage meubels en historisch behang kregen goedkope, ietwat vervallen ruimtes direct de authentieke, statige uitstraling van de jaren 30.
3. De kracht van mond-tot-mondreclame
De film had geen groot marketingbudget, maar het succes groeide organisch doordat bioscoopbezoekers en critici lyrisch waren over het acteerwerk en het universele, ontroerende verhaal over het overwinnen van een persoonlijke angst.
Erg bekend, deze film, met geloofwaardige kostuums. (Bron: Forbes.)
Grand hotel aan zee
De KRO-NCRV waagt zich nu ook aan een romantisch kostuumdrama: Grand Hotel aan Zee. Het is het allereerste Nederlandse kostuumdrama en bestaat uit acht delen.
Het verhaal speelt zich af tussen 1912 en 1919 in een prestigieus badhotel aan de Noordwijkse kust. In de serie wil de hotelhoudster Sandra (gespeeld door Thekla Reuten) haar hotel uitbouwen tot dé hotspot voor de Europese elite. Maar in haar pogingen loopt zij als vrouw in de vroege twintigste eeuw tegen grote maatschappelijke obstakels aan. Het drama, zo schrijft KRO-NCRV, mixt historische glamour en romantiek met geheimen en klasseverschillen, vergelijkbaar met internationale hits zoals Downton Abbey! Ambitieus dus, maar vast en zeker zeer de moeite waard. Deze serie is vanaf eind 2026 op televisie te zien. Alvast veel kijkplezier!
Het meest bekende en bejubelde kostuumdrama. (Bron: Internet.)
Populariteit
Kostuumdrama’s zijn wereldwijd al tientallen jaren heel erg populair omdat ze inspelen op universele menselijke behoeften en verlangens. Psychologen en filmwetenschappers wijzen op de volgende redenen voor dit enorme succes.
1. Ontsnappen naar een romantischer verleden
De moderne wereld is snel, digitaal en vaak chaotisch. Kostuumdrama’s bieden een visuele vlucht naar een ander tijdperk dat op het scherm aanvoelt als rustiger, eleganter en overzichtelijker. De nadruk ligt vaak op romantiek, op tradities in een rijke wereld met grote huizen, kastelen en uitgestrekte landgoederen.
2. De kunst van de vertraging en verleiding
In hedendaagse series is fysiek contact vaak direct. In kostuumdrama’s gelden strenge sociale regels en etiquette, waardoor het onbereikbare voorop komt te staan. Een simpele aanraking van een hand zonder handschoen, of een intense blik tijdens een dans, bouwt een sterke romantische spanning op. De trage opbouw (de ‘slow burn’) zorgt voor een veel grotere emotionele betrokkenheid en ontlading bij de kijker.
Rijkdom en kostuums in The Great Gatsby. Met Leonardo DiCaprio in 2013. (Bron: Internet.)
3. Visueel spektakel en esthetiek
Mensen kijken graag naar mooie dingen. En mooie dingen komen terug in kostuumdrama’s. Denk aan handgemaakte, weelderige historische jurken en strakke uniformen. Maar denk ook aan schitterende en authentieke filmlocaties (zoals echte Britse kastelen en landhuizen). Dit alles zorgt voor een vorm van ‘visuele luxe’ waar kijkers zich graag aan onderwerpen.
4. Herkenbare menselijke problemen
Ondanks de korsetten en de deftige taal gaat het vaak om heel herkenbare, universele thema’s. Denk aan de zoektocht naar de juiste partner, klasseverschillen en de wens om hogerop te komen. Maar ook geldzorgen en de strijd voor onafhankelijkheid (vooral voor vrouwen).
5. Feminisme in een patriarchale wereld
Veel kostuumdrama’s (vaak gebaseerd op boeken van vrouwelijke auteurs zoals Jane Austen of de gezusters Brontë) hebben sterke, slimme vrouwelijke hoofdrolspelers. Het publiek vindt het fascinerend te zien hoe deze vrouwen binnen de verstikkende regels van hun tijd tóch hun eigen stem, vrijheid en geluk proberen op te eisen.
De geflopte Robin Hood uit 2018. De Robin Hood met Kevin Costner (1991) werd wel een succes.
Een geloofwaardige wereld
Goede kostuums zorgen voor een goede en geloofwaardige wereld. In Harry Potter and the Philosopher’s Stone, bijvoorbeeld, zorgen de schooluniformen, tovenaarsmantels en natuurlijk ook het kasteel van Zweinstein voor de bekende magische sfeer. In een film als Barbie staat de kleur ‘felroze’ centraal. De film is erg kleurrijk en dit alles creëert de fantasiewereld van Barbie Land. Heel bekend is ook de film Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl. De piratenkleding, de doordachte schmink en oude scheepsdecors maken het verhaal zeer geloofwaardig. En de luxe kleding in een rijke wereld vind je terug in The Great Gatsby, vol met de sfeer van de jaren 20.
Kostuums laten ook zien wie een personage is. De superheld heeft vaak opvallende kleding, terwijl een slechterik donkere kleuren draagt. Unieke ontwerpen van kostuums vallen op en maken een film herkenbaar, zoals de outfits in Barbie of Black Panther.
Heel bekend is natuurlijk Harry Potter en de kostuums in deze films worden zelfs iconisch en populair. Deze films hebben typische kostuums aan personages gekoppeld: de schooluniformen van Zweinstein hebben hun eigen kleuren en details, zoals rood en goud voor Griffoendor en groen voor Zwadderich. De lange gewaden en de opvallende hoeden van Perkamentus laten zien dat hij wijs en belangrijk is enz.
Kostuums hebben invloed op het publiek: het zwarte pak van Neo in The Matrix werd beroemd door de lange leren jas en smalle zonnebril. Die stijl kwam later veel terug in mode en games. De pakken en sneakers uit Spider-Man: Into the Spider-Verse inspireerden de makers van streetwear en sportmerken.
Onderschrift openingsfoto: Eind 2026 komt de serie Grand Hotel aan Zee op de televisie. (Foto: KRO-NCRV, Thomas Jeninga).
Reacties (0)