Sinds de uitvinding van de analoge fotografie staan de camera, objectieven en film op voet van oorlog met stofdeeltjes. In het digitale tijdperk is daar stof en vuil op de beeldsensor bijgekomen. Beiden kunnen lelijke plekjes in het beeld en afname van opnamekwaliteit bij foto en ook video veroorzaken. De vraag rijst of je deze ongerechtigheden op de beeldsensor van systeemcamera’s en camcorders wel of niet dient te verwijderen en hoe dat dan in zijn werk gaat?
Hoe komen stof en vuil nu op de beeldsensor van een camera? Dat kan eigenlijk alleen als deze tijdelijk wordt blootgesteld aan de buitenwereld. Doorgaans door het wisselen van de objectieven. Dan ligt de beeldsensor vaak bloot. In geval van een analoge camera kan ook door het openen van de achterkant voor het een filmwissel of het monteren van een andere zoeker stof in de camera komen. Wij bespreken echter hier alleen stof en vuil op de digitale beeldsensor.
Hoe te zien?
Stofjes zie je als stipjes (zwart, grijs of soms wit) of kleine zwarte haartjes tegen een heldere achtergrond. Dat behoeft echter niet altijd storend te zijn. Tevens kan je deze kleine ongerechtigheden met foto/videografische bewerkingssoftware eenvoudig retoucheren. Dat kost echter het nodige werk en kan ronduit irritant worden. N.B.: Regelmatig blijken de genoemde stofdeeltjes niet op de beeldsensor zelf doch op het objectief, in de zoeker of op de spiegel te zitten. Eerst even controleren voordat de sensor dan onnodig gereinigd wordt.
Controleer als volgt op stofjes: Zoom helemaal uit en zet de autofocus van het objectief af. Maak vervolgens een foto met een klein diafragma (bijvoorbeeld f/16 of f/22) van een strak blauwe lucht of van een egale, licht gekleurde muur. Controleer nu de opname of de genoemde stipjes of haartjes te zien zijn.
Wel of niet?
Bij een aantal camera’s is het systeem gesloten en kan er in principe geen stof of vuil naar binnen. Alleen buiten op het objectief, oculair van de zoeker of het viewerschermpje. Dat zijn de compacts, camcorders en andere cameratypen zonder verwisselbare objectieven. Daar is dus geen sensorreiniging voor nodig.
Een flink aantal systeemcamera’s is toegerust met een ultrasone of andere elektronische manier van sensorreiniging, sensor cleaning. Eens in de zoveel tijd worden, als deze optie aanstaat, op het sensoroppervlak gekomen stofjes weggetrild. Een nadeel is dat de stofjes wel in het camerahuis blijven en terug kunnen keren. Tegen aanslag op de sensor helpt deze methode niet. Sommige cameramodellen beschermen de beeldsensor op het moment dat het objectief van de body gaat. Dit middels de lamellen van de sluiter te sluiten of een shield (afscherming) te plaatsen. Dat werkt effectief doch de kans bestaat dat er toch stofjes binnen komen die later alsnog op de sensor gaan zitten. In het algemeen geldt: Geen sensor extra gaan reinigen als er niets te zien valt of het verschijnsel niet hinderlijk is. Tevens wordt de retouche, vaak al automatisch door de foto- of montagesoftware of de scanner gedaan.
Voorkomen is beter dan genezen!
Wissel objectieven zo weinig als dit praktisch mogelijk is. Het gebruik van zoomobjectieven voorkomt een flink aantal wisselingen. Verwissel objectieven binnenshuis in niet stoffige ruimten. Scherm buitenshuis de open lensvatting af tegen wind en de andere elementen. Voor barre omstandigheden zijn er wisselzakken verkrijgbaar. Het voorkomen dat er toch stof op de beeldsensor komt is in de praktijk een illusie. Op den duur zal het er gewoon toch van komen. Verder overdaad schaadt. Tenzij je voortdurend in de Sahara, strand en duinen of een cementfabriek foto/videografeert behoeft de sensor slechts incidenteel gereinigd te worden. Met sensor cleaning aan boord circa eens in het half tot twee jaar.
Beschikt jouw systeemcamera of camcorder in het menu over de stand sensor reinigen gebruik deze dan bij het uitvoeren daarvan. N.B. deze optie is niet hetzelfde als de automatische sensorcleaning.
De sensor vrij maken
Het spreekt vanzelf dat je om bij de beeldsensor te kunnen komen eerst het objectief verwijderd dient te worden. In de meeste gevallen kan je dan zo op de bloot gemaakte beeldsensor kijken. Bij een spiegelreflexcamera de spiegel eerst opklappen. De cameraspiegel zelf eerst ook voorzichtig schoonblazen is geen slecht idee. Andere obstakels zijn de sluiter of een stofscherm dat de beeldsensor bedekt. Deze eerst in het menu uitschakelen.
Een andere vraag is: De stroom er af of er juist op tijdens het reinigen. Een beeldsensor die onder een elektrische spanning staat kan stofdeeltjes aantrekken. Dan verdient uitschakelen de voorkeur. Juist niet uitschakelen bij een opgeklapte spiegel of een anders terugvallende sluiter of shield! Vanzelfsprekend alle schoonmaakactiviteiten in een stofarme ruimte uitvoeren.
Stof eruit blazen
Stofjes liggen doorgaans vrij los op het sensoroppervlak. Je kunt deze er gewoon van afblazen. Niet met de mond maar met een rubberen blaasbalgje om in te knijpen. Spuitbussen met schone lucht kunnen van te dichtbij de kwetsbare beeldsensor beschadigen. Het blaasbalgje is er in alle soorten en maten. Ook met een kwastje maar dat bij voorkeur niet op de sensor gebruiken. Dat kan zelfs verontreiniging aanbrengen. Alleen een luchtstroom is meestal al genoeg!
Te kleine rubberen knijpbalgjes zijn regelmatig niet krachtig genoeg. Giotto biedt een lekker groot en comfortabel te gebruiken model: De Rocket-air blower. Die lijkt ook precies op een klassiek raketje met pootjes waarop de blazer staat. Een ventiel voorkomt het terugstromen van lucht. Het rubber is duurzaam en milieuvriendelijk. Handig is dat je deze raketblazer verticaal op het bureau kunt zetten en de camerabody daarboven houden.
Het is van groot belang om de te reinigen camerabody ondersteboven te houden. Het los geblazen stof valt dan uit de camera in plaats van in de body. Daardoor kan het niet meer terugkeren. Kijk verder voor het monteren de achterkant, lensvatting, van het objectief nog even na. Even schoonblazen alvorens dit op de camerabody te plaatsen.
De sensor schoonvegen
Lukt het niet om de stofdeeltjes met blazen te verwijderen of zit er aanslag op de beeldsensor dan wordt het tijd om te gaan swappen. Dat gaat met een speciaal daarvoor ontworpen wat dikker wattenstaafje, de sensorswab. Vaak zijn swabs driehoekig als een soort vegertje. Kies de swab die bij de grote van jouw beeldsensor past. Bijvoorbeeld fullframe, APS-C of MFT. Bevochtig de swab eerst met een speciale cleanervloeistof voor beeldsensoren. Echt maar één of twee druppels. Teveel vloeistof geeft strepen of zelfs ‘dweilen’! Het swabben zelf gaat als volgt: Plaats het swabstaafje aan een zijkant van de beeldsensor. Veeg vervolgens voorzichtig naar de andere kant. Aldaar gekomen de swab wat lager plaatsen en nu de andere kant opvegen. Net zo lang tot je de gehele beeldsensor hebt schoongeveegd. Niet boenen, een lichte druk is al voldoende! Swabs kan je met de bijbehorende cleanervloeistof en een blaasbalg/kwastje in setjes kopen. Gebruik de bijgeleverde lenspen nooit op de sensor!
Zelf doen of laten doen?
Nogal eens deinst de eigenaar van een systeemcamera of camcorder terug om zelf de sensor te gaan reinigen. Veel te riskant (beschadigingen) of moeilijk c.q. lastig. In de praktijk valt zulks gelukkig erg mee. Een beetje stofblazen of voorzichtig de sensor swabben gaat doorgaans zonder enig probleem. Niettemin kan je de systeemcamera of camcorder ook professioneel laten reinigen in een fotozaak met garantie. Dat kost circa € 30,- tot € 80,- o.a. afhankelijk van het model en mate van verontreiniging. Sommige foto/videozaken geven bij aankoop gratis vouchers voor het reinigen van de beeldsensor.
Tip: Bekijk de instructiefilmpje van fotozaken en/of camerafabrikanten over het zelf reinigen van de beeldsensor.
Reacties (0)