Wat is het toch boeiend om getuige te mogen zijn van de ontwikkeling van mooie hifi-componenten. Vaak gaat er een lange tijd vooraf aan de marktintroductie, soms zelfs jaren. Die jaren worden gevuld met research en development, het selecteren en testen van de best mogelijke elektronische onderdelen en, tenslotte, fysiek ontwerp en het bouwen van de eerste prototypes. Vanaf dat moment worden de oren van grotere betekenis dan meetapparatuur. Immers, je wilt als fabrikant ook je eigen, voor het publiek herkenbare klankeigenschappen verwezenlijken. Een unieke kans dus, toen een Leema Acoustics iD85 prototype geïntegreerde versterker in mijn testruimte verscheen. En heel bijzonder: de definitieve productieversie komt in een volgende nummer aan bod, zodat we dit ontwikkelingsproces mooi kunnen volgen.
Het is een groot goed dat in toenemende mate hifi-producenten vòòr hun marktintroducties prototypes uitzetten om de reacties van hifi-liefhebbers en hopelijk toekomstige klanten te peilen en eventueel nog rekening te houden met hun wensen en suggesties bij de definitieve productie. Het Britse Quad deed dat bijvoorbeeld, en twee jaar lang konden we in stille hoekjes van de grote hifi-beurzen soms spelende prototypes waarnemen. Ook Leema Acoustics is die weg opgegaan. Oplettenden konden bijvoorbeeld tijdens het Dutch Audio Event een spelend prototype van de Leema Acoustics iD85 beluisteren en hier en daar dook ook al een preproductie-exemplaar op bij een enkele Leema-dealer. De verwachting is dat deze versterker, onderdeel van een geheel nieuw te introduceren lijn, medio eerste kwartaal 2026 op de markt komt. En dat Leema Acoustics daarbij flink aan de weg timmert, dat zal duidelijk worden.
Leema Acoustics
Het in Wales gevestigde Leema Acoustics is een nog relatief jonge fabrikant, die het echter al aardig gelukt is om een blijvende marktpositie in te nemen onder hifi-liefhebbers. De firma werd in 1998 opgericht door Lee Taylor en Mallory Nicholls, beiden met een grote ervaring op het gebied van audio en als ingenieurs jarenlang werkzaam geweest bij de BBC. Al snel ontstond een kleine serie versterkers, cd-spelers en dacs en, gelijk ook goed klinkend en met een eigen herkenbare vormgeving. Tegenwoordig worden verschillende productlijnen aangeboden, die soms best wel kostbaar zijn in aanschaf maar daarvoor ook wel echt hoge kwaliteit bieden. Leema staat nu aan de vooravond van een nieuw tijdperk en werkt aan de introductie van een nieuwe serie apparatuur, die maximale weergavekwaliteit biedt tegen een uiterst aantrekkelijke prijs. Deze iD85 is daarvan een voorproefje.
GVR Audio, meer dan alleen import
Synchroon met het nieuwe tijdperk bij Leema Acoustics zien we ook een bijzondere ontwikkeling in Nederland en wel bij GVR Audio Import. Ook hier een nog jonge onderneming, in 2023 opgericht door Peter van Reijmersdal. Van jongs af aan al zelfbouwer van audio-apparatuur, vervolgens een lange carrière in Accountancy en IT en dan uiteindelijk zijn passie volgend: hoogwaardige hifi-apparatuur. Hij richtte GVR Audio Import op en werd importeur van klinkende namen als Acoustic Solid, Excel-Hana, Sorane, Audio Physic en ook Leema Acoustics. Sinds enige tijd is naast hem ook Joost van den Bosch aan boord, waardoor een aanzienlijk ervaring in het vermarkten van hifi-apparatuur werd binnengehaald. En dan blijkt dat de samenwerking tussen Leema Acoustics en GVR Audio Import verder gaat dan alleen een importeurschap en zich ook uitbreidt naar productontwikkeling. Inmiddels is door de Heerlense importeur een aandeel in de Britse firma verworven en wordt kritisch meegedacht in de ontwikkeling van een nieuwe generatie hoogwaardige hifi-apparatuur.
Fraai en modern uiterlijk
Mijn eerste indruk is dat de iD85 er al prachtig uitziet. Een fraaie zwarte aluminium kast met aan de zijkanten mooi geïntegreerde heatsinks. We zien een strak en minimalistisch vormgegeven modern front, dat zeker een breed publiek zal aanspreken en, in tegenstelling tot bij sommige bestaande modellen, geen schroeven meer aan de voorzijde laat zien. Voorzien van een centraal display met mooie blauwe verlichting, deze zal in de definitieve versie nog iets naar voren worden gemonteerd. De draaiknoppen voor volume en bronkeuze (waarop je ook kunt klikken voor andere functies) zijn nog van kunststof en vertonen wat speling. Maar dat komt omdat ze bij dit prototype nog rechtstreeks op de printplaat zijn gemonteerd en nog geen enkele ondersteuning krijgen van het chassis. Dat gaat nog wel komen. Rondom de draaiknoppen zien we prachtig blauw verlichte ringen, die een luxe uitstraling geven. De definitieve exemplaren zijn uiteraard van aluminium en stevig, zoals we van Leema Acoustics zijn gewend. Ook is er een hoofdtelefoonaansluiting aanwezig, die op dit exemplaar nog loos is, maar straks in staat is om moeiteloos zelfs hoog-ohmige hoofdtelefoons goed aan te sturen. Met buitenmaten van vooralsnog circa 44 cm breed, 11 cm hoog en 36 cm diep (inclusief de draaiknoppen op het front en de luidsprekeraansluitingen achter) is de iD85 bescheiden van afmeting.
De achterzijde van het prototype
De achterzijde van deze iD85 prototype is nog hartverwarmend primitief en zal er bij een toekomstig productie-exemplaar uiteraard volledig anders uitzien. Allereerst ontbreekt nog elk denkbaar keurmerk of aanduiding van voltage. We zien diverse RCA-in- en uitgangen en ook enkele digitale connects zoals tweemaal coaxiale S/PDIF, Toslinks en een asynchrone USB-aansluiting die 24 bit/192 kHz kan verwerken. Deze aansluitingen vertonen nu nog ruime en niet afgewerkte boorgaten, we weten dat dit straks keurig is afgewerkt, zoals we van Leema zijn gewend. Inwendig heeft Leema een ES 9028 Pro 32-bit dac van ESS Technology gemonteerd, die speciaal als audiodac is ontwikkeld en een uitstekende reputatie heeft qua ultralage vervorming en een zeer lage signaal-ruisverhouding. Dat belooft veel. Met een eenvoudige sticker worden de meeste kanalen aangeduid, sommige ook niet.
Enkele bijzondere mogelijkheden
De iD85 biedt ook RCA-uitgangen voor preout en recording, beschikt over een ingebouwde MM-phono voorversterker en de mogelijkheid voor aansluiting van een subwoofer. Hilarisch zijn de luidsprekeraansluitingen, links en rechts blijken bij dit prototype nog andersom gemonteerd te zijn. De iD85 levert 85 watt bij 8 ohm (en naar verwachting circa 110 watt bij 4 ohm) en is een klasse AB-versterker. Er is sprake van een dual mono constructie en dat leverde in beginsel bij mij wel vraagtekens op. Immers, ik zag slechts één grote centrale ringkerngtransformator gemonteerd. Het blijkt echter te gaan om een nieuwe ontwikkeling: twee los van elkaar gewikkelde exemplaren, in één gezamenlijke behuizing, en volgens de fabrikant geselecteerd vanwege de uitstekende prijs-kwaliteitsverhouding en stabiliteit.
De testopstelling
Dit prototype is flink door de mangel gegaan. De iD85 is eerst beluisterd met de Bowers & Wilkins 805 D4, aangesloten met Siltech Legend G9 (goud-zilver) luidsprekerkabels. Als bronnen werden gebruikt de Esoteric K-05 XD sacd-speler met een G-05 Master Clock en een Esoteric N-05 XD als streamer. Deze componenten werden aangesloten met Siltech Legend 680i RCA-kabels. Daarna werd de versterker beoordeeld met twee Stax-combinaties. Allereerst de solid state SRM-700S met de splinternieuwe en o zo mooie SR-007S hoofdtelefoon, en daarna met de vlaggenschipcombinatie SRM-T8000 met buizen en de SR-X9000. Ook deze werden met Siltech Legend 680i RCA-kabels aangesloten.
De eerste algemene testresultaten
Bij het beluisteren van de iD85 met de Bowers & Wilkins luidsprekers valt direct een goede en evenwichtige balans op en vooral een ontspannen geluidsbeeld. Voor een prototype is dit best al een goede afstelling. Ook op een luider volumeniveau geeft de AB-constructie geen krimp en is er geen gat te bespeuren. De 805 D4-set doet het prima. En dan houdt de beleving van een prototype wel op. Het geluidsbeeld is namelijk verrassend gedetailleerd, rijk en vrijwel neutraal, met een licht vleugje gouden warmte. Heel aangenaam in combinatie met analoge audio. De kast geeft ook tijdens langdurig op hoog volume spelen niet veel warmte af. Een knap staaltje werk dus van de Leema ingenieurs.
Fourplay Elixir
Het beroemde album Elixir van het legendarische jazz-kwartet Fourplay is zojuist opnieuw uitgebracht als prachtige sacd-uitgave. Een ‘30th Anniversary Edition’, en remastered van de originele analoge tapes. Verschillende tracks worden gedraaid. De lage basgitaar wordt mooi vol en niet te zwaar weergegeven, het drumstel laat ook bij het fluisterzacht beroeren nog veel details horen in het hoog. Waar de iD85 het heel goed doet is in de middenfrequenties. Bij een van de tracks, waarbij gastzanger Phil Collins aantreedt, blijft er bij de weergave van de menselijke stem niets te wensen over. Helder, tastbaar, in een mooie stage met meer dan voldoende diepte, en weer dat kenmerkende ontspannen geluidsbeeld. Een zeer audiofiele sacd, die via de iD85 volledig tot zijn recht komt (Evosound EVSA3397S).
Anna Lapwood;s Firedove: ruime dynamiek
Ook zojuist verschenen een andere audiofiel album, ditmaal een cd, waarvan verschillende tracks worden beluisterd. Het nieuwe album ‘Firedove’ van de Britse organiste Anna Lapwood rekent af met een stoffige beeld dat sommige muziekliefhebbers hebben van kerkorgels en organisten. Een eigentijds album met diverse zeer bijzondere arrangementen, zoals bijvoorbeeld track 9 Make You Feel My Love van Bob Dylan, maar dan gespeeld op een groot orgel in een enorme kathedraal. Of track 10 Angels van Robbie Williams. Bij uitstek een cd waarbij zeer lage orgelbassen met heel hoge registers en ook zangstemmen met hoge dynamiek worden gecombineerd. En die lage bassen komen er bij de iD85 prima uit, wederom niet te zwaar. De hoge frequenties worden kristalhelder weergegeven en zijn ook bij een hoger volume ontspannend om te horen (Sony 19802809272). Op de Stax-combinaties was de muziek hier echt een belevenis, waarin de iD85 een mooi aandeel had.
Sting gestreamd
Via de Esoteric N-05XD wordt in 24 bit/96 kHz het album van Sting ‘Live in Berlin’ gestreamd. Al weer even geleden opgenomen, en wel tijdens een live optreden in Berlijn in 2010 en daarbij begeleid door het Royal Philharmonic Concert Orchestra. Opvallend is hoe levendig deze 16 jaar oude opname via de iD85 klinkt. Het applaudisserend publiek ervaar je om je heen en de stage is heel breed, met Sting bewegend in het midden (Cherrytree Records 060252753097).
Conclusie
Wat klinkt dit prototype al goed, de verwachtingen zijn dus hoog als we in een volgende editie de definitieve productieversie nog eens gaan beoordelen. De verwachting is gerechtvaardigd dat Leema Acoustics straks met de iD85 een stevige versterkerstroef in handen heeft in al een overvolle competitieve markt en dan wel met twee bijzondere kersen op de taart. Allereerst de prijs. Met dac, als iD85 gaat die een aantrekkelijke € 2498 bedragen en ten tweede, zonder dac als i85 zelfs € 1995. Ja, u leest het goed. Leema Acoustics biedt u straks de keuze met of zonder dac te bestellen en voorkomt daarmee dat u noodgedwongen meerdere dacs in uw installatie moet aanschaffen terwijl u dat niet nodig heeft. U koopt daarmee een versterker die prima is gebouwd, fijn klinkt en over veel aansluitmogelijkheden beschikt. Het ontspannen klankbeeld, vrij neutraal van karakter met een vleugje warm zal velen aanspreken. En in de pijplijn zitten zelfs nog een i150 en iD150 die, wat de typenaam doet vermoeden, minstens 150 watt per kanaal bij 8 ohm gaan bieden. Ja, het is zeer de moeite waard u te melden bij een Leema Acoustics-dealer om straks deze iD85 in definitieve vorm te gaan beluisteren. Zeer aanbevolen.
Prijzen
Leema Acoustics i85 zonder dac € 1.995,-
Leema Acoustics iD85 met dac € 2498,-
Leema Acoustics i150 zonder dac € 2.998,-
Leema Acoustics iD150 met dac € 349,-
GVR Audio, www. gvraudio.eu
Leema Acoustics, www.leema-acoustics.com
Reacties (1)