Puffend, sissend, stampend en het uitbraken van wolken rook en waterdamp, dat is de magie van stoommachines. Manifestaties van en demonstraties met stoomvoertuigen, machines en gemalen zijn er het gehele jaar door en blijken heel interessant om te filmen en te fotograferen. Daar zitten tevens boeiende videoverhalen in. Bijvoorbeeld de trias werking, geschiedenis en de hobbyisten die de machinerie onderhouden.
De uitvinding van stoommachines door James Watt staat symbool voor het ontstaan van de industriële revolutie. Archimedes was hem echter al lang voor met het aandrijven van brandende projectielen door watergasdruk via een stoomkanon. Dat was relatief kleinschalig en werd toegepast bij zeeslagen. In 1690 was er al sprake van een zuigermachine aangedreven door stoom. Deze werkte te inefficiënt voor praktisch gebruik maar legde wel de basis voor de toekomstige stoomgeneraties.
Eind zeventiende en begin achttiende eeuw evolueerde door stoom aangedreven mijnpompen en later stoomcilinders op de ketel (Newcomen) tot atmosferische machines. Heel welkom om het water uit Britse mijnen te pompen doch verder niet echt efficiënt en omslachtig in gebruik.
James Watt verbeterde in 1763 de Newcomen stoommachines aanmerkelijk. In 1784 patenteerde hij de eerste dubbelwerkende stoommachine. Vanaf 1800 brak de stoommachine echt door. Er ontstonden allerlei toepassingen en aandrijvingsmechanismen voor fabrieken, treinen, schepen, tractoren, walsen, gemalen en ook auto’s (locomobiel). De eerste stoomtrein reed al in 1804. En stoomboot vanaf 1784, maar pas in 1816 in Nederland. Ook Neerlands eerste stoomlocomotief de Arend was in 1839 relatief laat. In Utrecht staat daar nog een rijdende replica van. Wie meer over de stoomgeschiedenis wil weten kan terecht op www.debuffel.nl.
Stoomtreinen
Het meest tot de verbeelding spreken de stoomtreinen. Die staan zowel in diverse musea zoals het spoorwegmuseum in Utrecht en Schaarbeek/Brussel, het Stoomdepot bij Rotterdam en op het VSM-emplacement. Daar kan je een groot aantal modellen van buiten en binnen in beeld brengen. Redelijk dichtbij in Duitsland valt het Eisenbahmuseum Bochum aan te bevelen. Het is gewoon verrassend hoeveel stoomtreinen er nog regelmatig in Nederland, België, Duitsland en Engeland rondrijden. Heel boeiend als ze voor de camera langsrijden of erg enerverend om er een rit mee te maken. Kijk mee met de stoker en machinist op de bok. Vergeet tevens de historische stationsgebouwen, emplacementen en bij behorende installaties niet. Stoomtreinen rijden het gehele jaar door. Het seizoen is april tot en met oktober. Zie de dienstregeling van de desbetreffende organisatie. In de winter heb je speciale Sinterklaas, kerst en sneeuwritten. Let vooral op geplande grotere reizen met stoomtreinen door Nederland. Die gaan over het ProRail hoofdspoor tussen verschillende stations met een reeks nostalgische rijtuigen. Daarnaast een flink aantal kleinere trajecten zoals bijvoorbeeld het Miljoenenlijntje en het VSM-traject. Verder wijzen wij op de stoomtram Hoorn-Medemblik.
Houdt bij het opnemen van stoomtreinen rekening met: de juiste belichting van de zwarte locomotieven (licht overbelichten). De rijrichting, naar je toe, van je af en langs. Mooi mee-tracken doet het altijd prima. Verder mogen het uitbraken van stoom, de stoomfluit en het sissen van de locomotieven bij het geluid niet ontbreken.
Stoommanifestaties en -evenementen
Op stoommanifestaties worden meerdere aspecten van stoomtreinen, stoommachines, voer/vaartuigen, baggermolens en de entourage gecombineerd. ‘Dordt in Stoom’ is fameus. De eerstvolgende komt in 2026. Interessant zijn ook de Stoomstichting Nederland (zie stoom, voel stoom, beleef stoom), het Nederlands Stoommuseum in Medemblik, de stoomtrein van drie valleien in Mariembourg (België), het MBS museum Buurtspoorweg en de Nationale Stoomdagen bij de stoomtrein Katwijk Leiden. Ook leuk in België is het historische treinemplacement in Maldegem België. Een greep uit de vele onderwerpen: Stoom-brandweerwagens die echt blussen, werkende stoommachines, tractoren, mensen in historische kledij, demonstraties landbouwmachines, rijdende tractoren en auto’s op stoom. Stoomschepen en -sloepen varen regelmatig heen en weer. Ook zijn er op grotere jaarmarkten vaak stoommachines en boerentractoren te zien. Tevens oude ambachten door stoom aangedreven.
Stoomgemalen
In Nederland zijn meer dan 750 stoomgemalen gebouwd voor waterbeheersing. Zij vervingen de windmolens. Een deel er van is nog werkend. Enkele zijn werelderfgoed.
Eigenlijk een beetje vergeten onderwerp voor video en foto. Bezoek daarom bijvoorbeeld eens de Cruquius bij Haarlem, de Vier noorder Koggen bij Medemblik en de Tuut in Appeltern. Onderhoudend en boeiend qua werking en geschiedenis.
De storytelling
Voor video leent stoom en alles daarom heen zich uitstekend voor storytelling. Centraal staan daarbij drie thema’s. Als eerste de werking, functie en doel van de desbetreffende stoomtoepassing. Licht de verschillende aspecten in totalen, en detail uit.
Ten tweede interessant is de geschiedenis van het stoomobject. Daar valt via naslagmateriaal, tentoonstellingen en commentaar van leden van de stoomvereniging veel uit te halen. Ten derde het bevlogen hobbyisme van de vele vrijwilligers die de stoommachines onderhouden. Wat drijft hen, welke werkzaamheden zij verrichten en wat komt er allemaal bij kijken om de zaak draaiende te houden?
Uitrusting
Vanwege de veelzijdigheid van onderwerpen raden wij een zoomobjectief van 24-105 mm (kleinbeeld) aan. Voor de details en karakteristieke koppen een 85 mm. In de musea een wat lichtsterker standaard- en groothoekobjectief. Idem in de machines en rijtuigen zelf. Opnemen in zwartwit of sepia geeft een fraaie vleug nostalgie. Voor het geluid is de ingebouwde microfoon doorgaans voldoende. Bij interviews een draadloos Lavallier-microfoontje.
Reacties (0)