Interview: Het digitaliseren van analoge films en videobanden – Behoud, restaureer en deel kostbare herinneringen

Wat kun je allemaal digitaliseren?

Wij digitaliseren alle soorten beeld en geluid: video/dia/foto/negatieven/audio. Er is veel mogelijk. Voor de lezers van Digital Movie zal ik specifiek ingaan op het digitaliseren van analoge films en videobanden.

Waarom analoog materiaal digitaliseren?

Een van de belangrijkste redenen vormt het behoud van dierbare of waardevolle  herinneringen. Veel analoog materiaal (film, video, dia’s, foto’s) bevat unieke en persoonlijke herinneringen. Het zijn vaak familie- of bedrijfsarchieven die niet vervangbaar zijn. Analoog materiaal veroudert: kleuren vervagen, banden gaan plakken of schimmelen, compatibele afspeelapparatuur verdwijnt. Digitaliseren zorgt dat al die herinneringen veiliggesteld worden voor de toekomst. De wereld van digitale en social media vraagt om toegankelijkheid en gebruiksgemak. Dat is met materiaal uit de oude analoge doos veelal niet het geval. Na het digitaliseren van dit materiaal kan je de digitale bestanden direct bekijken op telefoon, computer, televisie of tablet. Je hoeft geen projector of geschikte afspeelapparatuur meer te hebben. Bovendien kun je fragmenten eenvoudig delen op social media of integreren in nieuwe producties (bijvoorbeeld documentaires, presentaties of familiecompilaties).

Professionele film- en mediabedrijven zetten digitalisering in om archiefmateriaal te hergebruiken. Oude beelden krijgen zo nieuw leven in documentaires, bedrijfsfilms of creatieve producties.

Het restaureren van en de algehele kwaliteit verbeteren zijn een belangrijke reden om beeldmateriaal te digitaliseren. Oude beeldmaterialen zijn regelmatig ten prooi gevallen aan de tand des tijds. Tijdens het digitaliseren is er dan de mogelijkheid om de kwaliteit te verbeteren. Denk aan: schimmel verwijderen, beeldstabilisatie, krassen corrigeren, kleur herstellen, verscherpen en het geluid schoner maken. Daardoor kan materiaal er beter uitzien dan ooit tevoren. Ook opnamefouten of onvolkomenheden van het oude beeldmateriaal zijn regelmatig noch relatief fraai op te peppen. Digitalisering biedt toekomstbestendigheid en veilige archivering. Digitaliseren betekent ook dat het materiaal in een modern bestandsformaat wordt opgeslagen. Dat valt in de toekomst makkelijker te behouden en kopiëren. Archieven, musea en particulieren hoeven zo niet meer bang te zijn dat de inhoud ontoegankelijk wordt.

Welke filmmaterialen en hoe aan te bieden? De analoge filmformaten die wij kunnen overzetten zijn: 8 mm, Super 8, Single 8, 9,5 mm,16 mm en 35 mm. De films kunnen gewoon aangeboden worden zoals ze zijn bewaard. Eventueel ontbrekende aanloopstroken of loszittende lassen worden door ons gerepareerd voordat de films gedigitaliseerd worden.

Hoe gaat dat digitaliseren in zijn werk?

We scannen films in met frame-voor-frame scanning. Elke filmframe wordt daarbij afzonderlijk gescand met gespecialiseerde scanners. Dit geeft maximale scherpte, digitaliseren is veel meer dan even een machine aanzetten: Kennis van filmsoorten is vereist. Elk formaat heeft zo zijn eigen kwetsbaarheden (krimpen, scheuren, schimmel, uitdroging). Noodzakelijk zijn de juiste filmhandling & conservering, veilig monteren, plakken, schoonmaken, en repareren van breuken. De scanner dient optimaal ingesteld te worden. Dat vergt technisch inzicht voor de betreffende de correcte resolutie, snelheid, belichting en focus. Bij de restauratie en nabewerking gaat het om kleurcorrectie, beeldstabilisatie en het geluid bewerken.

Verbeteren en herstellen

Een belangrijke en bij vele cliënten levende vraag is: Kunnen analoge materialen bij het digitaliseren ook verbeterd/hersteld worden? Is daar speciale apparatuur voor? Genoemd werd al een zelf ontworpen device om schimmel te verwijderen. Maar ook vervaagde kleuren, verlies van scherpte, krassen, stof etc.

Edwin: Ja, er is heel veel mogelijk om de kwaliteit van het originele filmmateriaal te verbeteren. Dat is nu juist één van de grote voordelen van digitaliseren. Voordat we scannen maken we de films schoon en kunnen we schimmel en vuil verwijderen. Met speciale scanners die werken met een wetgate-techniek worden krassen en oneffenheden al tijdens het digitaliseren minder zichtbaar. Daarna gebruiken we software om beeld en geluid verder te verbeteren: kleuren die vervaagd zijn trekken we weer recht, trillend beeld kunnen we stabiliseren, en ook scherpte en contrast kunnen we vaak flink opfrissen. Zelfs ruis in het geluid kunnen we verminderen.

Schimmelverwijdering is een lastig proces. Ik zie zelf nog regelmatig op TV filmmateriaal dat gedigitaliseerd is waarin nog schimmel zit. Veel scanservice bedrijven hebben niet de mogelijkheden en kennis om films met schimmel schoon te krijgen. Ik heb zelf een machine ontwikkeld om schimmel van films te kunnen verwijderen. Deze zetten we met zeer goede resultaten in als onderdeel van onze digitaliseerservice. Het resultaat is dat klanten hun films vaak beter terugzien dan ooit tevoren, terwijl het toch nog het originele karakter van het materiaal behoudt.”

Zelf of professioneel laten doen?

Het verschil bij professioneel laten doen zit vooral in de kwaliteit en de veiligheid van het materiaal. Veel consumentenoplossingen werken eigenlijk als een soort projector met een camera ervoor. Dat levert flikkerend en onscherp beeld op, en je loopt het risico dat de film beschadigd raakt. Professioneel digitaliseren gaat frame-voor-frame, met speciale scanners die de film veilig transporteren en in hoge resolutie vastleggen. Daarnaast hebben wij apparatuur en software om krassen, stof, kleurvervaging en instabiel beeld te corrigeren. Dat krijg je thuis bijna niet voor elkaar. En minstens zo belangrijk: wij weten hoe we met kwetsbaar materiaal moeten omgaan. Sommige films zijn meer dan vijftig jaar oud en vragen echt om expertise in schoonmaken, repareren en digitaliseren.

Kort gezegd: je krijgt niet alleen een veel mooier eindresultaat, maar ook de zekerheid dat je unieke en vaak onvervangbare films veilig behandeld worden.”

Camcorder en videobanden

Heb je nog een camcorder met ingebouwde harddisk? Deze camera’s slaan foto’s en video op in een oud formaat (zoals .MTS, .MOD, .TOD). Tegenwoordig kunnen veel apparaten zoals televisies en tablets deze bestanden niet meer afspelen. Ook is iedere opname een apart bestand, wat resulteert in vele losse bestanden. Van Eck Video Services levert de juiste diensten om deze bestanden over te zetten naar het gangbare .H264 formaat (.mp4). Tevens kunnen hierbij de vele losse kleine bestandjes samengevoegd worden. Natuurlijk kunnen wij ook alle gangbare videobanden digitaliseren. Deze optimaal inscannen en waar mogelijk ook verbeteren en beschadigde of gebroken tapes herstellen. Extra opties: Gebruik professionele codec voor video (bijvoorbeeld Prores HQ 422) zijn onder andere het verwijderen van schimmel op tape. En het ontkleven van tapes. Edwin: Tapes kunnen op veel verschillende manieren kapot gaan: door defect van de camcorder, ongelukjes, etc. We hebben bijvoorbeeld al tapes gerepareerd die volledig waren geplet. Ook is het vaak nog mogelijk om verkleefde tapes weer afspeelbaar te maken. Afhankelijk van het type van verkleving door middel van de tapes te bakken of door chemische behandeling.

Op welke media gezet?

Het gedigitaliseerde materiaal kan op allerlei manieren geleverd worden, afhankelijk van wat de klant handig vindt. Vaak zetten we het op een USB-stick, externe harde schijf of geheugenkaartje, zodat je het direct op je computer, tv of tablet kunt bekijken. Voor grotere archieven gebruiken we soms SSD-schijven of zelfs NAS-systemen voor back-up en lange-termijnopslag. MP4 neemt de minste ruimte in en geeft een goede kwaliteit voor NLE en gebruik in social media. Interlaced video zetten wij over naar Progressive. Foto’s kunnen wij tevens op dia zetten.

Een kijkje in de scankeuken

Wij keken even kort mee met de laborant/technicus bij de praktijkkeuken van het digitaliseren. Als eerste de analoge smalfilm. Wij doen ook 35 mm maar dat is professioneel en prijzig. De smalfilm wordt over/omgespoeld op de spoelen voor de scanner. Wij controleren op beschadigingen, schimmel, stof & vuil, de lassen en perforatie. Kapotte of vieze lassen worden gerepareerd. Voor het reinigen hebben wij een eigen speciale vloeistof ontwikkeld. Belangrijk is verder nog het aanbrengen van aan- en afloopstroken. Deze helpen bij de identificatie, het invoeren en voorkomen van een abrupt einde bij het digitaliseren.

Voor het digitaliseren gebruiken wij hoogwaardige scanners. Deze werken verschillen in belichting en/of kleur plus het contrast bij, verdoezelen onvolkomenheden en zorgen voor de juist framerate en timebase (apart gekoppeld apparaat). Wij gebruiken onder andere scanners van de Filmfabriek in Breda. De verkregen resultaten zijn goed tot regelmatig uitstekend. Vergeet niet dat een analoge Super 8 of ander 8 mm een prima beeldkwaliteit in zich heeft. Die komt er vaak bij thuisscanners en eenvoudiger projectoren niet uit. Wel tijdens het hoogwaardig inscannen.

Bij analoge video gaat het om verschillende player/recorders. Meestal VHS of S-VHS. Ook andere tapeformaten zijn mogelijk. De tape wordt door de technicus eerst heen en weer gespoeld om deze videoband straks soepel in de scanner te laten lopen. Daarbij controleert hij op verkleving, schimmelgroet en beschadigingen. Edwin: Gebroken of verkreukelde tapes vallen regelmatig nog met een goed resultaat te redden. Wij hebben zelfs brandschade met roet en het knauwen van een hond op de videocassette kunnen herstellen. Desgewenst brengen wij ook een nieuwe cassettebehuizing aan. Is de tape gereed wordt deze in een hoogwaardige videoscanner gevoerd met Tmbase-controle.

En AI?

Het met behulp van kunstmatige intelligentie verbeteren van beeld en geluidsmateriaal is volop in ontwikkeling. En de verkregen resultaten kun best heel goed zijn. Edwin maakt echter een voorbehoud. Het gaat goed als het ingevoerde scanmateriaal van een behoorlijke kwaliteit is. Bij een slechte emulsie- of video-kwaliteit krijg je al snel blokkerige gezichten en andere ongewenste artefacten. Het is bij AI allemaal nog volop in ontwikkeling maar zeker nog niet volwassen voor echte pro-kwaliteit. Inmiddels zetten wij al een aantal wel goed werkende AI-modellen in.

Kosten en levertijd

De kosten hangen vooral af van het type materiaal, de lengte van de film en de mate van restauratie of nabewerking die nodig is. Een korte super 8-film kost bijvoorbeeld minder dan een hele rol 16 mm met restauratie en kleurcorrectie. We hanteren transparante tarieven en geven altijd de mogelijkheid voor een gratis proefscan, zodat klanten vooraf weten wat ze kunnen verwachten. Bijvoorbeeld voor super 8 zijn de prijzen afhankelijk welke resolutie/beeldverbetering opties gekozen wordt tussen de € 1,00 en € 4,00 per minuut. Bij video hangt het van het type tape af.

Wat de levertijd betreft: meestal hebben we het materiaal binnen een paar weken klaar. Voor grotere archieven of uitgebreide restauraties kan het iets langer duren, maar we communiceren altijd duidelijk wanneer de klant het digitale materiaal kan ontvangen. Het belangrijkste is dat het werk zorgvuldig gebeurt, zodat de kwaliteit optimaal blijft.”

Overige wetenswaardigheden

Van Eck Video Services is gespecialiseerd in het digitaliseren van beeld en geluidsmateriaal. Naast films scannen, digitaliseren we bijna alle soorten beeld en geluid: video/dia/foto/negatieven en audio. Ook hebben wij een webwinkel, waar klanten makkelijk terecht kunnen voor accessoires, reserveonderdelen en materialen voor film, dia en video.

Wij zijn de enige fabrikant ter wereld die filmomspoelers maakt. Ook hebben we een uitgebreid assortiment (meer dan 5000 artikelen) van reserve onderdelen en accessoires voor film, dia en video apparatuur. Voorbeelden hiervan zijn filmspoelen, bewaardozen, split reels, tandwielen, wormwielen, film adapters, dia magazijnen, projectorlampen, snaren, plakpersen, pakkers etc. Tal van oude vergane of beschadigde onderdelen voor onder meer projectoren, players en analoge AV kunnen wij zelf maken met 3D CAD. Bijvoorbeeld tandwielen, (aandruk-)rollers, spoeltjes en knoppen. Daarin is van Eck Video Services marktleider en krijgt daarvoor tal van (inter)nationale bestellingen. Reparatie van defecte apparatuur doet Edwin niet meer zelf. Daarvoor heeft hij een netwerk van gepensioneerde techneuten die zulks een leuke hobby vinden en alleszins redelijke geprijsd zijn.

Stukje bedrijfsinformatie: Wie is van Eck?

Van Eck Video Services is begonnen in 2003 vanuit een hobby/passie van Edwin van Eck. Onze missie: herinneringen behouden voor de toekomst. Dit doen we al meer dan 20 jaar.

Digitalisering speelt daarin een zeer belangrijk rol. Met behulp van onze kennis, professionele apparatuur en software kunnen we alle soorten media in de hoogste kwaliteit digitaliseren.

Ons klantbestand is zeer divers. Voorbeelden hiervan zijn archieven, media bedrijven, fotografen en particulieren. Ons team bestaat momenteel uit acht toegewijde mensen. Van Eck Video Services V.O.F. wordt geleid door ir. Edwin van Eck en Linda van Eck. Hun dochter Nicole en man Thijs en daarnaast schoondochter Daphne zijn ook onderdeel van het team. Met recht een trots familiebedrijf dus!

Onze activiteiten
• Digitaliseren van beeld en geluid (film, video, audio, foto).
• Reinigen, scannen en converteren van collecties beeld en geluid.
• Ontwikkelen, fabriceren en verkopen van onderdelen voor film, dia en videoapparatuur.
• Verkoop van film en dia apparatuur.
• Dia’s maken van digitale foto’s.

Hierbij enkele voorbeelden van diensten/producten waar we trots op zijn:
• Digitaliseren van 8mm, super8, 9mm,16mm en 35mm films met stereo geluid in 4K beeldkwaliteit.
• Verwijderen van schimmel uit films.
• Fabricage van filmomspoelers voor 8mm, 16mm en 35mm film.
• Fabricage van spoelen en splitreels voor film.
• Van Eck Video Services onderdelenzoeker met hierin van meer dan 2000 apparaten de bijbehorende onderdelen en foto’s.

Info

Van Eck Video Services, www.van-eck.net
Uitgebreid youtube kanaal: www.youtube.com/user/gamed48/videos met allerlei instructievideo’s, installatie-instructies voor onderdelen, voorbeelden van scans etc.
Bedrijfsimpressie: www.youtube.com/watch?v=Uiof8hIwSco&t